آب مرواريد؛ آسيب‌ها و راه‌هاي درمان
علم پزشكي در درمان و ريشه‌كني بسياري از بيماري‌ها، پيشرفت درخشاني كرده است. يكي از بيماريِ‌هايي كه پيش از اين افراد فعال جامعه را خانه‌نشين مي‌كرد، بيماري آب مرواريد (كاناراكت) بود كه اكنون به همت جراحان چيره دست، درمان اساسي مي‌شود.
در گذشته نه چندان دور، اشخاصي كه به اين بيماري مبتلا مي‌شدند، مدت‌ها از نعمت بينايي بي‌بهره بودند درحاليكه امروزه اين بيماري به راحتي درمان مي‌شود.
بيشترين حجم مراجعه بيماران به درمانگاه‌هاي چشم‌پزشكي ـ به خصوص سالمندان ـ مربوط به ابتلاي بيماري آب مرواريد است.
آب مرواريد از منظر علمي، ايجاد هر نوع كدورت در عدسي چشم است. داخل چشم انسان به صورت طبيعي، پشت عنبيه، عدسي شفافي قرار دارد كه به متمركزكردن شعاع‌هاي نوراني روي شبكيه كمك مي‌كند. شبكيه، لايه حساس به نور در ته چشم است كه پيام‌هاي بينايي را دريافت مي كند. همچنين عدسي عنصر اصلي تطابق ديد نزديك است. علت پيدايش كدورت در عدسي، تغيير در ساختار پروتئين‌هاي چشم است كه به صورت مادرزادي، بر اثر ضربه، مصرف بعضي از داروها و سموم، ابتلا به بيماري قند و مهمتر از همه با افزايش سن اتفاق مي افتد.
آب مرواريد ناشي از افزايش سن، شايعترين نوع اين بيماري و بيش از 70 درصد موارد را شامل مي‌شود. ايجاد كدورت در عدسي چشم را مي‌توان به يخ‌زدگي شيشه پنجره در زمستان تشبيه كرد. با اين تفاوت كه پس از ذوب شدن يخ، شيشه دوباره شفاف مي‌شود، اما رفع كدورت عدسي چشم به جز خارج كردن آن و جانشيني عدسي مصنوعي، راه شناخته شده ديگري ندارد.
دكتر امين‌الله نيك‌اقبالي، دبيركل انجمن چشم‌پزشكي ايران و استاد دانشگاه علوم پزشكي ايران درباره بيماري آب مرواريد، مي‌گويد: آب مرواريد، اسم بامسماي اين بيماري است، زيرا عدسي كاملاً كدر مي‌شود و حالت يك مرواريد غلطان را به خود مي‌گيرد.
* نحوه شكل گيري بيماري
آب مرواريد، زماني ايجاد مي‌شود كه كدورت درون عدسي چشم انسان ايجاد شود. معمولاً همه انسان‌ها از دوران جنيني، عدسي شفاف دارند و اين شفافيت تا آخر عمر باقي مي‌ماند و درصورتي كه كدورت باعث افت بينايي شده باشد، بينايي شخص به تدريج كم و نياز به جراحي پيدا مي‌شود.
او مي‌افزايد: عامل بيماري آب مرواريد، بسيار پيچيده است؛ محققان تاكنون 120 تا 130 عامل را براي اين بيماري يافته‌اند. علت معمول آب مرواريد در نوزادان عفونت‌هاي درون‌زخمي مادر است مانند توكسوپلاسموز و بلادر. علت اين بيماري در سنين جواني و نوجواني، ضربه به چشم و در سنين بالا تغييرات پوست است. به طور كلي كساني كه ديابت دارند به اين بيماري مبتلا مي‌شوند. افراد نزديك‌بين و مصرف‌كننده بعضي داروها مانند كورتن يا ويتامين E، شانس زيادي براي ابتلاء به اين بيماري دارند.
استعمال دخانيات و اشعه ماوراء‌بنفش از ديگر عوامل بروز اين بيماري است. بعضي از بيماري‌هاي دوران كودكي مانند اسهال و استفراغ نيز عاملي براي اين بيماري است.
شيوع اين بيماري در كشورهاي درحال توسعه در سنين پايين، بيشتر ديده مي‌شود و در كشورهاي پيشرفته، شانس ابتلا در سنين بالاتر است. اين بيماري در كشورهاي درحال توسعه، معمولاً در سنين سي تا چهل سالگي و در كشورهاي پيشرفته در سنين شصت تا هفتادسالگي بروز ميِ‌كند.
او مي‌گويد: محققان براي يافتن راه بالابردن سن شيوع آب مرواريد تلاش بسياري دارند و اگر موفق به تأخير 10 تا 20سال اين بيماري شوند، نياز به جراحي را حدود يك‌چهارم كاهش مي‌دهند و فشار روي سيستم بهداشت و درمان كشور را كم مي‌كنند.
* راه هاي درمان
نيك اقبالي درباره راه‌هاي درمان اين بيماري مي‌گويد: عدسي چشم انسان در دوران جنيني فاقد سيستم‌هاي دفاعي است؛ رگ و سيستم لنفاوي ندارد و به همين دليل شفاف است. زماني كه عدسي چشم بيمار مي‌شود، با كوچترين تحريكي، بيماري گسترش مي‌يابد. تمام ناهنجاري‌هاي عدسي چشم انسان چه اكتسابي و چه مادرزادي، منجر به اختلال بينايي مي‌شود ويگانه راه درمان آن درآوردن عدسي چشم بيمار است كه خوشبختانه از حدود 30 سال گذشته، لنزهاي داخل چشمي، جايگزين عدسي مي‌شود و ديد شخص به حالت قبلي برمي‌گردد و فعال مي‌شود و حتي قادر به رانندگي است. او درباره گلوكوم و آب سياه چشم مي‌گويد: در بيماري آب سياه فيبرهاي عصبي شبكيه و عصب بينايي آسيب مي‌بينند. اعصاب بينايي، از فيبر درست شده است كه تصاوير نوري شبكيه را به مغز مي‌فرستند. مغز تصوير را درك مي‌كند. وقتي اين رشته‌ها پاره شوند، مثل اين مي‌ماند كه سيم برق قطع شود. متأسفانه صدمه‌يي كه اين بيماري به اعصاب مغز وارد مي‌كند، قابل برگشت نيست.
مهمترين عامل بروز اين بيماري، بالارفتن فشار درون چشم است كه به اعصاب بينايي صدمه مي‌زند.
چشم انسان مانند يك محفظه است كه از يك طرف مايع درون آن مي‌ريزد كه از طريق پلاسماي خون درون چشم را تغذيه مي‌كند و از طرف ديگر منفذهايي هستند كه مايع را بيرون مي‌ريزند و بين اين ورود و خروج يك تعادل است كه هميشه فشار چشم را بين 8 تا 21 ميليمتر ثابت نگه مي‌دارد و اين باعث سلامت چشم مي‌شود. زماني كه فشار چشم از مقدار معين بالاتر رود، عصب بينايي شخص مختل مي‌شود و آب سياه به وجود مي‌آيد.
يكي از علل به وجود آمدن آب سياه، گذشت زمان است و هر چقدر سن بالاتر مي‌رود، ضريب اختلال در سيستم ورود و خروج مايع چشم افزايش مي‌يابد به همين دليل در سنين بالاتر درصد ابتلاء به اين بيماري بيشتر است، لذا افراد سالمند بايد به طور مرتب فشار چشم خود را اندازه‌گيري كنند.
او مي‌افزايد: بعضي از نوزادان هنگام تولد «گلوكوم» دارند و در دوران جواني و نوجواني با يك ضربه به چشم دچار بيماري آب سياه مي‌شوند. معمولاً وقتي ضربه‌اي به چشم وارد مي‌شود چشم مستعد بيماري آب سياه است و بايد مراقب بود كه فشار چشم بالا نرود.
* علت هاي ابتلاء به بيماري
او مي‌افزايد: يكي از علت‌هاي ابتلاء به اين بيماري، زمينه مادرزادي است. همچنين بررسي‌ها نشان مي دهد كه 30 درصد از موارد اين بيماري دليل ارثي دارد. افرادي كه ديابت دارند، بيشتر در معرض اين بيماري هستند.
دكتر نيك اقبالي مي‌گويد: بيماري آب سياه به درمان جواب مي‌دهد و در مراحل اوليه با دارو و قطره كنترل مي‌شود؛ سپس قرص درماني آغاز مي‌شود و عمل ليزر نياز بيمار را به دارو كم مي‌كند و اگر درمان‌هاي غيرتهاجمي موفق به كنترل بيماري نشود، آن وقت بيمار جراحي و يك دريچه در چشم فرد ايجاد مي‌شود كه مايع از درون و بيرون چشم عبور كند و توسط سيستم خروجي جذب شود. اين كار به كنترل فشار چشم، كمك مي‌كند.
*آمار مبتلايان
او درباره آمار مبتلايان اين بيماري در كشور مي‌گويد: متأسفانه آمار خاصي در اين زمينه وجود ندارد، ولي كميته‌يي مسئول تهيه آمار بيماري‌هاي چشم شده است تا در سال 2020 با كشورهاي پيشرفته رقابت كنيم. بررسي‌هاي انجام شده نشان مي‌دهد كه ما در خاورميانه وضع خوبي در چشم‌پزشكي داريم و فهرست انتظار بيماران براي جراحي آب مرواريد نسبت به 20 سال قبل مناسبتر شده است. بيماران نيازمند در مدت كوتاهي جراحي مي‌شوند.
او مي‌افزايد: بيماري آب مرواريد شيوع نيافته، بلكه نياز به عمل، بيشتر شده و علت آن اين است كه در گذشته، عمل چشم نتيجه خوبي براي بينايي نداشت و بيماران مجبور بودند از عينك هاي ضخيم استفاده كنند مگر اينكه چشم دوم را هم عمل مي‌كردند. البته بعد از عمل، بيمار بايد از عينك استفاده مي‌كرد، زيرا ديد خوبي نداشت و ما در آن زمان ترجيح مي‌داديم بيمار را وقتي عمل كنيم كه هيچ راهي باقي نمانده باشد.
امروزه افراد جامعه فعال هستند و در مجامع شركت مي‌كنند؛ لذا به بينايي خوبي نياز دارند. درحال حاضر جراحي‌هاي ميكروسكوپي با استفاده از دستگاه‌هاي فيكو و لنزهاي داخل چشمي ـ بدون بيهوشي و سرپايي ـ انجام مي‌شوند و نتيجه بسيار خوبي دارند از اين‌رو مردم بلافاصله بعد از ابتلاء به بيماري آب مرواريد به پزشك مراجعه مي‌كنند و خواهان جراحي هستند.
*علايم بيماري
دكتر رضا فرحي، جراح و متخصص بيماري‌هاي چشم مي‌گويد: آب مرواريد ناشي از افزايش سن، شايعترين نوع بيماري است. بين سنين شصت وپنج تا هفتاد و چهار سالگي،50 درصد و افراد بالاي 75 سال، 70 درصد به اين بيماري مـبتلا مــي‌شوند، اما بيماري مذكور از سي پنج سالگي به بعد آغاز مي‌شود.
هنگام ايجاد كدورت عدسي، به علت ايجاد مانع بر سر راه عبور نور به داخل چشم، بينايي مختل مي‌شود كه با علايم زير خود را نشان مي‌دهد:
ـ تاري تدريجي ديد در مدت چندماه و چندسال در يك يا هر دو چشم.
ـ تاري ديد در شرايط نوري كم، به خصوص در غروب.
ـ پخش نور به خصوص در هنگام رانندگي در شب در گذرگاه‌هاي دوطرفه.
ـ تغيير در ديدن رنگ‌ها به خصوص رنگ آبي.
ـ دوبيني در يك چشم و يا سايه‌دار ديدن.
ـ تغييرات مكرر نمره عينك.
او درباره تشخيص بيماري آب مرواريد، مي‌افزايد: تشخيص اين بيماري با مشاهده عدسي كدر شده به وسيله دستگاه‌هاي چشم پزشكي امكان‌پذير است. معايناتي كه ازسوي چشم‌پزشك انجام مي‌شود، شامل اندازه‌گيري قدرت بينايي و اندازه‌گيري فشار چشم است. همچنين چشم پزشكي ممكن است معاينات ديگري براي بررسي سلامت ديگر اجزاي چشم انجام دهد.
او يادآوري مي‌كند: امروزه اين عمل يكي از رايج‌ترين، بي‌خطرترين و مؤثرترين اعمال جراحي چشم به شمار مي‌رود. حدود 90درصد افرادي كه تحت اين عمل قرار مي‌گيرند، ديد بهتري پيدا مي‌كنند مگر اينكه مشكلي در شبكيه يا عصب بينايي وجود داشته باشد. تأخير در عمل جراحي باعث كاهش تدريجي بينايي فرد مي‌شود؛ طوري كه در حد شمارش انگشتان و يا فقط درك نور خواهد بود. اين مرحله در تعداد كمي از بيماران به افزايش فشار داخل چشم (آب سياه) منجر شده و نياز به جراحي اورژانس دارد كه عوارض و خطرات آن بيشتر از جراحي معمولي است. درصورتي كه تشخيص آب مرواريد داده شود، اما بنا به عللي جراحي امكان‌پذير نباشد، بيمار بايد تحت نظر چشم پزشك قرار گيرد تا به مرحله اورژانس نرسد.
*راهكار درماني
او در پاسخ به اين پرسش كه پيش از جراحي چه كار بايد كرد، مي‌گويد: يك يا دو هفته پيش از جراحي، پزشك آزمايش هايي درخواست مي‌كند كه شامل آزمايش‌هاي خون و ادرار، عكس‌برداري از قفسه سينه و تعيين قدرت لنز داخل چشمي است. درصورتي كه دچار افزايش فشارخون يا قند خون هستيد. پيش از جراحي با نظر متخصص داخلي درمان و كنترل شويد.
پس از ورود به اتاق عمل، قطره چشمي براي گشادكردن مردمك استفاده مي‌شود. سپس اطراف چشم‌ها با محلول ضدعفوني‌كننده شسته و تميز مي‌شود. جراحي به طور معمول حدود، يك ساعت طول مي‌كشد و اغلب بدون درد است. جراحي مي‌تواند با بي‌حسي موضعي ـ با تزريق ماده بي‌حس‌كننده در زير چشم و اطراف پلك ـ و يا با بيهوشي عمومي انجام شود كه به وضع جسماني بيمار و نظر متخصص قلب و جراح چشم بستگي دارد. در روش بيهوشي عمومي، هيچ چيز حس نخواهد شد و پس از عمل چشم پانسمان مي‌شود. تقريباً تمامي بيماران در همان روز جراحي مرخص مي‌شوند.
* روش هاي جراحي
او درباره روش‌هاي جراحي مي‌گويد: جديدترين و معمول‌ترين روش جراحي آب مرواريد «فيكو» (مولسيفيكشن) نام دارد. جراح در كنار قرنيه برش كوچكي در حدود سه ميليمتر ايجاد و سپس وسيله ظريفي را وارد چشم مي‌كند. اين وسيله با كمك امواج مافوق صوت، عدسي كدر شده را خرد و به وسيله مكش، تكه‌هاي خردشده از چشم خارج مي‌كند. اين عمل، جراحي آب مرواريد با برش كوچك ناميده مي‌شود.
در روش فيكو، عموماً پس از خارج‌كردن عدسي كدر شده، لنز مصنوعي داخل چشمي (IOL) داخل كپسول قرار داده مي‌شود.
IOL در واقع عدسي مصنوعي شفافي است كه به مراقبت نياز نداشته و جزء هميشگي چشم است. همچنين به علت آن كه IOL در داخل چشم قرار مي‌گيرد، بيمار آن را نمي‌بيند و احساس نمي‌كند. به وسيله IOL نابينايي يا كم‌بينايي بهبود مي‌يابد، چون اين وسيله سبب تمركز نور روي شبكيه مي‌شود. لنزهاي مصنوعي جديد قابليت تاشدن دارند و با كمك وسيله مخصوصي از همان برش سه ميليمتري جاگذاري مي‌شوند. بعضي افراد به علت‌هاي مختلف ازجمله مشكلات درحين جراحي و يا ديگر بيماري هاي چشمي نمي‌توانند از IOL استفاده كنند.
براي اين‌گونه افراد، لنزهاي تماسي يا عينك‌هايي با بزرگ‌نمايي زياد توصيه مي‌شود. پس از عمل عموماً بيمار براي ديد دور نياز به استفاده از عينك نخواهد داشت؛ ولي به دليل آن‌كه لنزهاي مصنوعي معمولي قادر به تطابق نيستند، براي ديد نزديك نياز به عينك خواهد داشت. درست مانند كسي كه دچار پيرچشمي شده است.
پس از جراحي، ممكن است پزشك، يك پوشش محافظ روي چشم قرار دهد. بيمار مي‌تواند پس از استراحت كوتاه در بيمارستان با نظر پزشك ترخيص شود. احساس خفيف ناراحتي و جسم خارجي تا مدتي پس از عمل طبيعي است. اشك ريزش خفيف و ترشح مختصر شايع است.
در بسياري موارد ترميم برش تا حدود شش هفته طول مي‌كشد. پس از جراحي چشم برنامه زمان‌بندي شده‌اي را براي انجام معاينات و بررسي پيشرفت ترميم زخم و كنترل فشار داخل چشم تعيين مي‌كند.
او در پاسخ به اين پرسش كه دانستن چه نكاتي پس از جراحي ضروري است، مي‌افزايد: تا چند هفته پس از عمل بايد از قطره‌هاي چشمي استفاده كرد. و از پزشك درباره شيوه و زمان استفاده و آثار جانبي داروها پرسيده شود. همچنين از ماليدن و فشاردادن چشم‌ها بايد اجتناب كرد.
او مي‌گويد: پس از عمل هيچ نوع پرهيز غذايي خاصي لازم نيست و رژيم غذايي و دارويي (به جز داروهاي چشمي) همانند وضع پيش از عمل است.
چند روز پس از عمل مي‌توان فعاليت‌هاي روزانه را آغاذ كرد، اما بينايي ممكن است تا مدتي كامل نباشد. پس از عمل، چشم براي عادت‌كردن با شرايط جديد به زمان نياز دارد تا به طور مناسبي با چشم ديگر هماهنگ شود. به خصوص اگر چشم ديگر، دچار آب مرواريد باشد. درباره آغاز دوباره رانندگي ـ در صورتي كه ديد كافي داشته باشيد‌ـ منعي وجود ندارد.
بيتا مهدوي
در گذشته نه چندان دور، اشخاصي كه به اين بيماري مبتلا مي‌شدند، مدت‌ها از نعمت بينايي بي‌بهره بودند درحاليكه امروزه اين بيماري به راحتي درمان مي‌شود.
بيشترين حجم مراجعه بيماران به درمانگاه‌هاي چشم‌پزشكي ـ به خصوص سالمندان ـ مربوط به ابتلاي بيماري آب مرواريد است.
آب مرواريد از منظر علمي، ايجاد هر نوع كدورت در عدسي چشم است. داخل چشم انسان به صورت طبيعي، پشت عنبيه، عدسي شفافي قرار دارد كه به متمركزكردن شعاع‌هاي نوراني روي شبكيه كمك مي‌كند. شبكيه، لايه حساس به نور در ته چشم است كه پيام‌هاي بينايي را دريافت مي كند. همچنين عدسي عنصر اصلي تطابق ديد نزديك است. علت پيدايش كدورت در عدسي، تغيير در ساختار پروتئين‌هاي چشم است كه به صورت مادرزادي، بر اثر ضربه، مصرف بعضي از داروها و سموم، ابتلا به بيماري قند و مهمتر از همه با افزايش سن اتفاق مي افتد.
آب مرواريد ناشي از افزايش سن، شايعترين نوع اين بيماري و بيش از 70 درصد موارد را شامل مي‌شود. ايجاد كدورت در عدسي چشم را مي‌توان به يخ‌زدگي شيشه پنجره در زمستان تشبيه كرد. با اين تفاوت كه پس از ذوب شدن يخ، شيشه دوباره شفاف مي‌شود، اما رفع كدورت عدسي چشم به جز خارج كردن آن و جانشيني عدسي مصنوعي، راه شناخته شده ديگري ندارد.
دكتر امين‌الله نيك‌اقبالي، دبيركل انجمن چشم‌پزشكي ايران و استاد دانشگاه علوم پزشكي ايران درباره بيماري آب مرواريد، مي‌گويد: آب مرواريد، اسم بامسماي اين بيماري است، زيرا عدسي كاملاً كدر مي‌شود و حالت يك مرواريد غلطان را به خود مي‌گيرد.
* نحوه شكل گيري بيماري
آب مرواريد، زماني ايجاد مي‌شود كه كدورت درون عدسي چشم انسان ايجاد شود. معمولاً همه انسان‌ها از دوران جنيني، عدسي شفاف دارند و اين شفافيت تا آخر عمر باقي مي‌ماند و درصورتي كه كدورت باعث افت بينايي شده باشد، بينايي شخص به تدريج كم و نياز به جراحي پيدا مي‌شود.
او مي‌افزايد: عامل بيماري آب مرواريد، بسيار پيچيده است؛ محققان تاكنون 120 تا 130 عامل را براي اين بيماري يافته‌اند. علت معمول آب مرواريد در نوزادان عفونت‌هاي درون‌زخمي مادر است مانند توكسوپلاسموز و بلادر. علت اين بيماري در سنين جواني و نوجواني، ضربه به چشم و در سنين بالا تغييرات پوست است. به طور كلي كساني كه ديابت دارند به اين بيماري مبتلا مي‌شوند. افراد نزديك‌بين و مصرف‌كننده بعضي داروها مانند كورتن يا ويتامين E، شانس زيادي براي ابتلاء به اين بيماري دارند.
استعمال دخانيات و اشعه ماوراء‌بنفش از ديگر عوامل بروز اين بيماري است. بعضي از بيماري‌هاي دوران كودكي مانند اسهال و استفراغ نيز عاملي براي اين بيماري است.
شيوع اين بيماري در كشورهاي درحال توسعه در سنين پايين، بيشتر ديده مي‌شود و در كشورهاي پيشرفته، شانس ابتلا در سنين بالاتر است. اين بيماري در كشورهاي درحال توسعه، معمولاً در سنين سي تا چهل سالگي و در كشورهاي پيشرفته در سنين شصت تا هفتادسالگي بروز ميِ‌كند.
او مي‌گويد: محققان براي يافتن راه بالابردن سن شيوع آب مرواريد تلاش بسياري دارند و اگر موفق به تأخير 10 تا 20سال اين بيماري شوند، نياز به جراحي را حدود يك‌چهارم كاهش مي‌دهند و فشار روي سيستم بهداشت و درمان كشور را كم مي‌كنند.
* راه هاي درمان
نيك اقبالي درباره راه‌هاي درمان اين بيماري مي‌گويد: عدسي چشم انسان در دوران جنيني فاقد سيستم‌هاي دفاعي است؛ رگ و سيستم لنفاوي ندارد و به همين دليل شفاف است. زماني كه عدسي چشم بيمار مي‌شود، با كوچترين تحريكي، بيماري گسترش مي‌يابد. تمام ناهنجاري‌هاي عدسي چشم انسان چه اكتسابي و چه مادرزادي، منجر به اختلال بينايي مي‌شود ويگانه راه درمان آن درآوردن عدسي چشم بيمار است كه خوشبختانه از حدود 30 سال گذشته، لنزهاي داخل چشمي، جايگزين عدسي مي‌شود و ديد شخص به حالت قبلي برمي‌گردد و فعال مي‌شود و حتي قادر به رانندگي است. او درباره گلوكوم و آب سياه چشم مي‌گويد: در بيماري آب سياه فيبرهاي عصبي شبكيه و عصب بينايي آسيب مي‌بينند. اعصاب بينايي، از فيبر درست شده است كه تصاوير نوري شبكيه را به مغز مي‌فرستند. مغز تصوير را درك مي‌كند. وقتي اين رشته‌ها پاره شوند، مثل اين مي‌ماند كه سيم برق قطع شود. متأسفانه صدمه‌يي كه اين بيماري به اعصاب مغز وارد مي‌كند، قابل برگشت نيست.
مهمترين عامل بروز اين بيماري، بالارفتن فشار درون چشم است كه به اعصاب بينايي صدمه مي‌زند.
چشم انسان مانند يك محفظه است كه از يك طرف مايع درون آن مي‌ريزد كه از طريق پلاسماي خون درون چشم را تغذيه مي‌كند و از طرف ديگر منفذهايي هستند كه مايع را بيرون مي‌ريزند و بين اين ورود و خروج يك تعادل است كه هميشه فشار چشم را بين 8 تا 21 ميليمتر ثابت نگه مي‌دارد و اين باعث سلامت چشم مي‌شود. زماني كه فشار چشم از مقدار معين بالاتر رود، عصب بينايي شخص مختل مي‌شود و آب سياه به وجود مي‌آيد.
يكي از علل به وجود آمدن آب سياه، گذشت زمان است و هر چقدر سن بالاتر مي‌رود، ضريب اختلال در سيستم ورود و خروج مايع چشم افزايش مي‌يابد به همين دليل در سنين بالاتر درصد ابتلاء به اين بيماري بيشتر است، لذا افراد سالمند بايد به طور مرتب فشار چشم خود را اندازه‌گيري كنند.
او مي‌افزايد: بعضي از نوزادان هنگام تولد «گلوكوم» دارند و در دوران جواني و نوجواني با يك ضربه به چشم دچار بيماري آب سياه مي‌شوند. معمولاً وقتي ضربه‌اي به چشم وارد مي‌شود چشم مستعد بيماري آب سياه است و بايد مراقب بود كه فشار چشم بالا نرود.
* علت هاي ابتلاء به بيماري
او مي‌افزايد: يكي از علت‌هاي ابتلاء به اين بيماري، زمينه مادرزادي است. همچنين بررسي‌ها نشان مي دهد كه 30 درصد از موارد اين بيماري دليل ارثي دارد. افرادي كه ديابت دارند، بيشتر در معرض اين بيماري هستند.
دكتر نيك اقبالي مي‌گويد: بيماري آب سياه به درمان جواب مي‌دهد و در مراحل اوليه با دارو و قطره كنترل مي‌شود؛ سپس قرص درماني آغاز مي‌شود و عمل ليزر نياز بيمار را به دارو كم مي‌كند و اگر درمان‌هاي غيرتهاجمي موفق به كنترل بيماري نشود، آن وقت بيمار جراحي و يك دريچه در چشم فرد ايجاد مي‌شود كه مايع از درون و بيرون چشم عبور كند و توسط سيستم خروجي جذب شود. اين كار به كنترل فشار چشم، كمك مي‌كند.
*آمار مبتلايان
او درباره آمار مبتلايان اين بيماري در كشور مي‌گويد: متأسفانه آمار خاصي در اين زمينه وجود ندارد، ولي كميته‌يي مسئول تهيه آمار بيماري‌هاي چشم شده است تا در سال 2020 با كشورهاي پيشرفته رقابت كنيم. بررسي‌هاي انجام شده نشان مي‌دهد كه ما در خاورميانه وضع خوبي در چشم‌پزشكي داريم و فهرست انتظار بيماران براي جراحي آب مرواريد نسبت به 20 سال قبل مناسبتر شده است. بيماران نيازمند در مدت كوتاهي جراحي مي‌شوند.
او مي‌افزايد: بيماري آب مرواريد شيوع نيافته، بلكه نياز به عمل، بيشتر شده و علت آن اين است كه در گذشته، عمل چشم نتيجه خوبي براي بينايي نداشت و بيماران مجبور بودند از عينك هاي ضخيم استفاده كنند مگر اينكه چشم دوم را هم عمل مي‌كردند. البته بعد از عمل، بيمار بايد از عينك استفاده مي‌كرد، زيرا ديد خوبي نداشت و ما در آن زمان ترجيح مي‌داديم بيمار را وقتي عمل كنيم كه هيچ راهي باقي نمانده باشد.
امروزه افراد جامعه فعال هستند و در مجامع شركت مي‌كنند؛ لذا به بينايي خوبي نياز دارند. درحال حاضر جراحي‌هاي ميكروسكوپي با استفاده از دستگاه‌هاي فيكو و لنزهاي داخل چشمي ـ بدون بيهوشي و سرپايي ـ انجام مي‌شوند و نتيجه بسيار خوبي دارند از اين‌رو مردم بلافاصله بعد از ابتلاء به بيماري آب مرواريد به پزشك مراجعه مي‌كنند و خواهان جراحي هستند.
*علايم بيماري
دكتر رضا فرحي، جراح و متخصص بيماري‌هاي چشم مي‌گويد: آب مرواريد ناشي از افزايش سن، شايعترين نوع بيماري است. بين سنين شصت وپنج تا هفتاد و چهار سالگي،50 درصد و افراد بالاي 75 سال، 70 درصد به اين بيماري مـبتلا مــي‌شوند، اما بيماري مذكور از سي پنج سالگي به بعد آغاز مي‌شود.
هنگام ايجاد كدورت عدسي، به علت ايجاد مانع بر سر راه عبور نور به داخل چشم، بينايي مختل مي‌شود كه با علايم زير خود را نشان مي‌دهد:
ـ تاري تدريجي ديد در مدت چندماه و چندسال در يك يا هر دو چشم.
ـ تاري ديد در شرايط نوري كم، به خصوص در غروب.
ـ پخش نور به خصوص در هنگام رانندگي در شب در گذرگاه‌هاي دوطرفه.
ـ تغيير در ديدن رنگ‌ها به خصوص رنگ آبي.
ـ دوبيني در يك چشم و يا سايه‌دار ديدن.
ـ تغييرات مكرر نمره عينك.
او درباره تشخيص بيماري آب مرواريد، مي‌افزايد: تشخيص اين بيماري با مشاهده عدسي كدر شده به وسيله دستگاه‌هاي چشم پزشكي امكان‌پذير است. معايناتي كه ازسوي چشم‌پزشك انجام مي‌شود، شامل اندازه‌گيري قدرت بينايي و اندازه‌گيري فشار چشم است. همچنين چشم پزشكي ممكن است معاينات ديگري براي بررسي سلامت ديگر اجزاي چشم انجام دهد.
او يادآوري مي‌كند: امروزه اين عمل يكي از رايج‌ترين، بي‌خطرترين و مؤثرترين اعمال جراحي چشم به شمار مي‌رود. حدود 90درصد افرادي كه تحت اين عمل قرار مي‌گيرند، ديد بهتري پيدا مي‌كنند مگر اينكه مشكلي در شبكيه يا عصب بينايي وجود داشته باشد. تأخير در عمل جراحي باعث كاهش تدريجي بينايي فرد مي‌شود؛ طوري كه در حد شمارش انگشتان و يا فقط درك نور خواهد بود. اين مرحله در تعداد كمي از بيماران به افزايش فشار داخل چشم (آب سياه) منجر شده و نياز به جراحي اورژانس دارد كه عوارض و خطرات آن بيشتر از جراحي معمولي است. درصورتي كه تشخيص آب مرواريد داده شود، اما بنا به عللي جراحي امكان‌پذير نباشد، بيمار بايد تحت نظر چشم پزشك قرار گيرد تا به مرحله اورژانس نرسد.
*راهكار درماني
او در پاسخ به اين پرسش كه پيش از جراحي چه كار بايد كرد، مي‌گويد: يك يا دو هفته پيش از جراحي، پزشك آزمايش هايي درخواست مي‌كند كه شامل آزمايش‌هاي خون و ادرار، عكس‌برداري از قفسه سينه و تعيين قدرت لنز داخل چشمي است. درصورتي كه دچار افزايش فشارخون يا قند خون هستيد. پيش از جراحي با نظر متخصص داخلي درمان و كنترل شويد.
پس از ورود به اتاق عمل، قطره چشمي براي گشادكردن مردمك استفاده مي‌شود. سپس اطراف چشم‌ها با محلول ضدعفوني‌كننده شسته و تميز مي‌شود. جراحي به طور معمول حدود، يك ساعت طول مي‌كشد و اغلب بدون درد است. جراحي مي‌تواند با بي‌حسي موضعي ـ با تزريق ماده بي‌حس‌كننده در زير چشم و اطراف پلك ـ و يا با بيهوشي عمومي انجام شود كه به وضع جسماني بيمار و نظر متخصص قلب و جراح چشم بستگي دارد. در روش بيهوشي عمومي، هيچ چيز حس نخواهد شد و پس از عمل چشم پانسمان مي‌شود. تقريباً تمامي بيماران در همان روز جراحي مرخص مي‌شوند.
* روش هاي جراحي
او درباره روش‌هاي جراحي مي‌گويد: جديدترين و معمول‌ترين روش جراحي آب مرواريد «فيكو» (مولسيفيكشن) نام دارد. جراح در كنار قرنيه برش كوچكي در حدود سه ميليمتر ايجاد و سپس وسيله ظريفي را وارد چشم مي‌كند. اين وسيله با كمك امواج مافوق صوت، عدسي كدر شده را خرد و به وسيله مكش، تكه‌هاي خردشده از چشم خارج مي‌كند. اين عمل، جراحي آب مرواريد با برش كوچك ناميده مي‌شود.
در روش فيكو، عموماً پس از خارج‌كردن عدسي كدر شده، لنز مصنوعي داخل چشمي (IOL) داخل كپسول قرار داده مي‌شود.
IOL در واقع عدسي مصنوعي شفافي است كه به مراقبت نياز نداشته و جزء هميشگي چشم است. همچنين به علت آن كه IOL در داخل چشم قرار مي‌گيرد، بيمار آن را نمي‌بيند و احساس نمي‌كند. به وسيله IOL نابينايي يا كم‌بينايي بهبود مي‌يابد، چون اين وسيله سبب تمركز نور روي شبكيه مي‌شود. لنزهاي مصنوعي جديد قابليت تاشدن دارند و با كمك وسيله مخصوصي از همان برش سه ميليمتري جاگذاري مي‌شوند. بعضي افراد به علت‌هاي مختلف ازجمله مشكلات درحين جراحي و يا ديگر بيماري هاي چشمي نمي‌توانند از IOL استفاده كنند.
براي اين‌گونه افراد، لنزهاي تماسي يا عينك‌هايي با بزرگ‌نمايي زياد توصيه مي‌شود. پس از عمل عموماً بيمار براي ديد دور نياز به استفاده از عينك نخواهد داشت؛ ولي به دليل آن‌كه لنزهاي مصنوعي معمولي قادر به تطابق نيستند، براي ديد نزديك نياز به عينك خواهد داشت. درست مانند كسي كه دچار پيرچشمي شده است.
پس از جراحي، ممكن است پزشك، يك پوشش محافظ روي چشم قرار دهد. بيمار مي‌تواند پس از استراحت كوتاه در بيمارستان با نظر پزشك ترخيص شود. احساس خفيف ناراحتي و جسم خارجي تا مدتي پس از عمل طبيعي است. اشك ريزش خفيف و ترشح مختصر شايع است.
در بسياري موارد ترميم برش تا حدود شش هفته طول مي‌كشد. پس از جراحي چشم برنامه زمان‌بندي شده‌اي را براي انجام معاينات و بررسي پيشرفت ترميم زخم و كنترل فشار داخل چشم تعيين مي‌كند.
او در پاسخ به اين پرسش كه دانستن چه نكاتي پس از جراحي ضروري است، مي‌افزايد: تا چند هفته پس از عمل بايد از قطره‌هاي چشمي استفاده كرد. و از پزشك درباره شيوه و زمان استفاده و آثار جانبي داروها پرسيده شود. همچنين از ماليدن و فشاردادن چشم‌ها بايد اجتناب كرد.
او مي‌گويد: پس از عمل هيچ نوع پرهيز غذايي خاصي لازم نيست و رژيم غذايي و دارويي (به جز داروهاي چشمي) همانند وضع پيش از عمل است.
چند روز پس از عمل مي‌توان فعاليت‌هاي روزانه را آغاذ كرد، اما بينايي ممكن است تا مدتي كامل نباشد. پس از عمل، چشم براي عادت‌كردن با شرايط جديد به زمان نياز دارد تا به طور مناسبي با چشم ديگر هماهنگ شود. به خصوص اگر چشم ديگر، دچار آب مرواريد باشد. درباره آغاز دوباره رانندگي ـ در صورتي كه ديد كافي داشته باشيد‌ـ منعي وجود ندارد.
بيتا مهدوي
علائم چشمي و بينايي
چشم‌ها را ورزش دهيد
پوست اطراف چشم نازك‌ترين و شكننده ترين پوست در تمامي سطح بدن است و با توجه به اين كه هنگام صحبت‌كردن با ديگران، چشم‌ها كانون توجه محسوب مي‌شوند، چين و چروك‌هاي اطراف آن به‌عنوان بزرگ ترين علت پيري چهره شناخته شده‌اند.
كيست‌هاي زير چشمي نيز صدمه زيادي به چهره فرد وارد مي‌كند و باعث ايجاد قيافه‌اي آشفته و پريشان مي‌شود.
ورزش‌هاي مخصوص چشم كمك زيادي به چشم‌هاي پف‌آلود مي‌كند. افتادگي پلك‌ها نيز با تمرين‌هاي مؤثر و ورزش‌هاي ضد پيري چشم، تا حدود زيادي برطرف مي‌شود.
1ـ دو طرف سر خود را ـ در قسمت گيجگاه ـ به آرامي با دو انگشت فشار دهيد تا عضلات آن كشيده شوند و در همين حال، مرتباً چشم‌ها را باز و بسته كنيد. اين كار را پنج بار تكرار كنيد.
2ـ در حالي‌كه چشم‌هايتان بسته و آرام است، به صورت قائم بنشينيد. همان‌طور كه پلك چشم‌ها در تمامي طول مدت ورزش بسته است، نخست به پايين نگاه كرده و بعد تا جايي كه ممكن است به بالا نگاه كنيد. اين حركت را 10 بار انجام دهيد.
3ـ با چشم‌هاي بسته و آرام، راست بنشينيد. همان‌طور كه چشم‌ها را در تمام طول تمرين بسته نگه داشته‌ايد، ابروها را تا جايي كه مي‌توانيد، بالا ببريد و پلك چشم‌ها را تا حد ممكن به سمت پايين بكشيد. در همين حالت بمانيد و تا پنج بشماريد. استراحت كنيد و اين ورزش راپنح بار تكرار كنيد.
4ـ با چشم‌هاي باز و آرام، راست بنشينيد. پلك بالاي چشم‌ها را تا نيمه ببنديد و در همين حال، ابروهايتان را به سمت بالا ببريد. بعد چشم‌ها را كاملاً باز كنيد تا سفيدي چشم‌ها در قسمت بالايي عنبيه ديده شود.
5 ـ مثل سه حركت قبلي، راست بنشينيد و در حالي‌كه چشم‌هايتان باز است، سرتان را صاف نگه داريد. همان‌طور كه سرتان را مستقيم نگه داشته‌ايد، نخست به بالا و بعد به پايين نگاه كنيد. اين حركت را 10بار تكرار كنيد. حالا بدن و سرتان را در حالت قبلي حفظ كنيد و اين بار، به چپ و راست نگاه كنيد. اين حركت را نيز 10 بار انجام دهيد.
اگر در ماه‌هاي گرم تابستان سري به بخش‌هاي اورژانس بيمارستان‌ها بزنيد افراد بسياري را مي‌بينيد که با درد چشم به آن جا مراجعه کرده اند. از اين حالت با نام سوختگي قرنيه نام برده مي‌شود. در حقيقت دکترها تعجب مي‌کنند که مردم چگونه بدون اين که از هيچ عينک آفتابي و يا کلاه‌هاي آفتاب گير استفاده کنند، راحت در خيابان‌ها زير نور مستقيم خورشيد قدم مي‌زنند.
گاهي هم چيزهايي بدتر از اين اتفاق مي‌افتد.مردم به مسافرت مي‌روند. در کنار دريا و يا دشت‌هاي سرسبز دراز مي‌کشند و از زندگي لذت مي‌برند. اين لذت تا وقتي که به خانه بر مي‌گردند ادامه پيدا مي‌کند. آن‌ها راحت مي‌خوابند اما وقتي که صبح از خواب بر مي‌خيزند چشم‌هاشان آن قدر درد مي‌کند که نالان و گريان به سراغ پزشک‌ها مي‌روند.
اگر مي‌خواهيد از چنين حالتي در امان بمانيد يکي از راه‌ها استفاده از عينک آفتابي است. البته بايد به اين نکته توجه کنيد که اين دسته از عينک‌ها براي زيبايي و يا خوش تيپ‌تر بودن شما ساخته نشده اند. پس سعي کنيد آن‌ها را از فروشگاه‌هاي عينک فروشي معتبر و شناسنامه دار تهيه کنيد.
codex24x
page05
چشم‌ها را ورزش دهيد
پوست اطراف چشم نازك‌ترين و شكننده ترين پوست در تمامي سطح بدن است و با توجه به اين كه هنگام صحبت‌كردن با ديگران، چشم‌ها كانون توجه محسوب مي‌شوند، چين و چروك‌هاي اطراف آن به‌عنوان بزرگ ترين علت پيري چهره شناخته شده‌اند.
كيست‌هاي زير چشمي نيز صدمه زيادي به چهره فرد وارد مي‌كند و باعث ايجاد قيافه‌اي آشفته و پريشان مي‌شود.
ورزش‌هاي مخصوص چشم كمك زيادي به چشم‌هاي پف‌آلود مي‌كند. افتادگي پلك‌ها نيز با تمرين‌هاي مؤثر و ورزش‌هاي ضد پيري چشم، تا حدود زيادي برطرف مي‌شود.
1ـ دو طرف سر خود را ـ در قسمت گيجگاه ـ به آرامي با دو انگشت فشار دهيد تا عضلات آن كشيده شوند و در همين حال، مرتباً چشم‌ها را باز و بسته كنيد. اين كار را پنج بار تكرار كنيد.
2ـ در حالي‌كه چشم‌هايتان بسته و آرام است، به صورت قائم بنشينيد. همان‌طور كه پلك چشم‌ها در تمامي طول مدت ورزش بسته است، نخست به پايين نگاه كرده و بعد تا جايي كه ممكن است به بالا نگاه كنيد. اين حركت را 10 بار انجام دهيد.
3ـ با چشم‌هاي بسته و آرام، راست بنشينيد. همان‌طور كه چشم‌ها را در تمام طول تمرين بسته نگه داشته‌ايد، ابروها را تا جايي كه مي‌توانيد، بالا ببريد و پلك چشم‌ها را تا حد ممكن به سمت پايين بكشيد. در همين حالت بمانيد و تا پنج بشماريد. استراحت كنيد و اين ورزش راپنح بار تكرار كنيد.
4ـ با چشم‌هاي باز و آرام، راست بنشينيد. پلك بالاي چشم‌ها را تا نيمه ببنديد و در همين حال، ابروهايتان را به سمت بالا ببريد. بعد چشم‌ها را كاملاً باز كنيد تا سفيدي چشم‌ها در قسمت بالايي عنبيه ديده شود.
5 ـ مثل سه حركت قبلي، راست بنشينيد و در حالي‌كه چشم‌هايتان باز است، سرتان را صاف نگه داريد. همان‌طور كه سرتان را مستقيم نگه داشته‌ايد، نخست به بالا و بعد به پايين نگاه كنيد. اين حركت را 10بار تكرار كنيد. حالا بدن و سرتان را در حالت قبلي حفظ كنيد و اين بار، به چپ و راست نگاه كنيد. اين حركت را نيز 10 بار انجام دهيد.
اگر در ماه‌هاي گرم تابستان سري به بخش‌هاي اورژانس بيمارستان‌ها بزنيد افراد بسياري را مي‌بينيد که با درد چشم به آن جا مراجعه کرده اند. از اين حالت با نام سوختگي قرنيه نام برده مي‌شود. در حقيقت دکترها تعجب مي‌کنند که مردم چگونه بدون اين که از هيچ عينک آفتابي و يا کلاه‌هاي آفتاب گير استفاده کنند، راحت در خيابان‌ها زير نور مستقيم خورشيد قدم مي‌زنند.
گاهي هم چيزهايي بدتر از اين اتفاق مي‌افتد.مردم به مسافرت مي‌روند. در کنار دريا و يا دشت‌هاي سرسبز دراز مي‌کشند و از زندگي لذت مي‌برند. اين لذت تا وقتي که به خانه بر مي‌گردند ادامه پيدا مي‌کند. آن‌ها راحت مي‌خوابند اما وقتي که صبح از خواب بر مي‌خيزند چشم‌هاشان آن قدر درد مي‌کند که نالان و گريان به سراغ پزشک‌ها مي‌روند.
اگر مي‌خواهيد از چنين حالتي در امان بمانيد يکي از راه‌ها استفاده از عينک آفتابي است. البته بايد به اين نکته توجه کنيد که اين دسته از عينک‌ها براي زيبايي و يا خوش تيپ‌تر بودن شما ساخته نشده اند. پس سعي کنيد آن‌ها را از فروشگاه‌هاي عينک فروشي معتبر و شناسنامه دار تهيه کنيد.
codex24x
page05
codex24x
page05
+ نوشته شده در شنبه یازدهم مهر ۱۳۸۸ ساعت 20:8 توسط
|