نخستين ساعات روز 5 ارديبهشت امسال، رسانه‌هاي آمريکايي، نام بيماري ظاهرا جديدي را به سراسر جهان مخابره کردند: «آنفلوآنزاي خوکي». شايد کمتر کسي مي‌دانست که سابقه اين بيماري ظاهرا نوظهور به سال 1918 و 1919 برمي گردد که دنيا درگير جنگ جهاني اول بود و در همان حال، موارد مشکوک آنفلوآنزاي خوکي ابتدا در اسپانيا ديده شد. سپس آمريکا نيز به ويروس اين بيماري آلوده شد و 500 نفر قرباني گرفت.

قاره آمريکا، نقطه آغاز دوره جديد شيوع آنفلوآنزاي خوکي در جهان، طي ماه آوريل گذشته (ارديبهشت ماه) است. ابتلا به آنفلوآنزاي خوکي براي نخستين بار در اين سده، در مکزيک مشاهده و پس از آن نيز در ايالت‌هاي جنوبي ايالات متحده، مواردي مشابه گزارش شد.

در روزهاي آغازين ارديبهشت امسال، تبليغات دهمين دوره انتخابات رياست جمهوري در ايران رفته رفته بالا مي‌گرفت و مردم، تا هفته‌هاي باقي مانده به 22 خرداد، هر روز در التهاب و هيجان بيشتري فرو مي‌رفتند؛ به طوري که مسائلي همچون خبر شيوع بيماري خطرناک آنفلوآنزاي خوکي هم نمي‌توانست بخشي از حساسيت جامعه ملتهب انتخابات را متوجه خود کند.‏

نخستين مورد ابتلا به اين بيماري در ايران، اواخر خردادماه تاييد شد. بيمار، نوجواني ايراني‌تبار و مقيم آمريکا بود که اواخر خردادماه، به همراه خانواده‌اش وارد تهران شد. او هنگام ورود به ايران، مورد معاينه و آزمايش قرار گرفت. آلودگي اين نوجوان شانزده ساله به ويروس ‏
H1N1‎‏ پس از انجام آزمايش، قطعي تشخيص داده شد و درمان او آغاز شد.‏

وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي، آخرين شمار مبتلايان به آنفلوآنزاي خوكي در كشور را (تا روز سه شنبه 6 مرداد 88) 42 نفر اعلام كرد. بر اساس اعلام وزارت بهداشت، علاوه بر تعدادي از عمره‌گزاران، مسافراني از سنگاپور، مالزي، تايلند و آمريكا، مبتلايان به آنفلوآنزاي خوكي در كشور را تشكيل مي‌دهند.‏

حالا سازمان جهاني بهداشت اعلام كرده که آنفلوآنزاي خوكي يا ‏
H1N1‎‏ به دور دست‌ترين نقاط جهان نيز رسيده و هيچ كجاي دنيا تا كنون از اين ويروس در امان نمانده است.

براساس اعلام سازمان بهداشت جهاني، بيش از 20 كشور و حتي سرزمين‌هاي دور‌دست كره زمين، نخستين مورد تاييد شده آزمايشگاهي ابتلا به اين ويروس جديد موسوم به آنفلوآنزاي خوكي را گزارش كرده‌اند. اين مناطق شامل مناطق و حتي جزاير تفريحي كشورهاي مختلف است. آنفلوآنزاي خوکي در هيماليا و آندورا - كه منطقه‌اي مستقل بين اسپانيا و فرانسه است- نيز ديده شد . ‏



ساده اما خطرناک

آنفلوآنزاي خوکي، يک بيماري کاملا ساده و رايج دستگاه تنفسي است. آنفلوآنزا در خوک‌ها همان قدر رايج است که در انسان‌ها. اين بيماري به راحتي و سرعت سرايت مي‌کند اما به ندرت، منجر به مرگ مي‌شود.

آنفلوآنزاي خوکي بيماري تنفسي خوک‌ها است که از ويروس آنفلوآنزا نوع ‏
‎ A‏ نشات مي‌گيرد. نوع جديد آنفلوآنزا که در مکزيک و آمريکا کشف شد، ترکيبي از ويروس‌هاي آنفلوآنزاي خوکي، انساني و حاد پرندگان است. اغلب اوقات، موارد انساني آنفلوآنزاي خوکي در افرادي بروز مي‌کند که در نزديکي خوک‌ها بسر مي‌برند، اما اين ويروس از انسان به انسان نيز منتقل مي‌شود. بالارفتن امکان سفر از نقطه‌اي دور به نقطه‌اي ديگر و افزايش سرعت و کميت سفرها، سبب شده است آنفلوآنزاي خوکي، به کشورهايي که بنابه اعتقادهاي مذهبي شان، از خوک نگهداري نمي‌کنند و گوشت آن را نيز نمي‌خورند، برسد.‏

کشورهاي جهان، به خصوص در هفته‌ها و روزهاي اخير، با شدت و سرعت هرچه تمام‌تر درحال اطلاع رساني درمورد اين بيماري، نشانه‌ها و راه‌هاي پيشگيري از آن هستند.‏

ويروس جديد يکي از انواع ‏
H1N1‎‏ است. ‏N‏ و ‏H‏ مخفف واژه‌هاي «‏Neuraminidase‏» و «‏Hamagglutinin‏» و نام دو قشاء سلولي ويروس هستند. در مجموع 16 گونه از «‏Hamagglutinin‏» و 9زيرمجموعه از «‏Neuraminidase‏» وجود دارند که مي‌توانند ترکيب‌هاي مختلفي با هم تشکيل دهند. گونه‌هاي «‏A H1N1‎‏» ويروس آنفلوآنزا براي نخستين بار در سال 1930 ميلادي قرنطينه شدند.

سوالي که ذهن خيلي‌ها را به خود مشغول مي‌کند، اين است که اين ويروس به چه دليل، اينقدر خطرناک است؟ ويروس خوکي نيز مانند تمام ويروس‌هاي ديگر، خود را تغييرمي‌دهد. اگر خوک‌هاي مبتلا به آنفلوآنزاي خوکي، همزمان به آنفلوآنزاي انساني يا آنفلوآنزاي پرندگان نيز مبتلا باشند،مي‌توانند در بدن حيوان، ژن‌هاي خود را تعويض کنند. بدين ترتيب، نوعي جديد از ويروس به وجودمي‌آيد که هم ژن‌هاي انسان و هم ژن‌هاي حيوان را در خود دارد. اين همان اتفاقي است که ظاهرا در مورد ويروس آنفلوآنزاي خوکي افتاده است.

‏

انتشار

ويروس آنفلوآنزاي خوکي مي‌تواند به طور مستقيم، از خوک به انسان يا برعکس منتقل شود. تاکنون سرايت‌ها به طور مستقيم از خوک به انسان بوده‌است. براساس اخبار منتشر شده، در مکزيک احتمالا در چهار مورد، انتقال از انسان به انسان صورت گرفته است. انتقال انسان به انسان نيز دقيقا شبيه سرايت‌هاي سرماخوردگي معمولي، از راه قطرات بزاق، به عنوان مثال در هنگام عطسه و سرفه صورت مي‌گيرد.

«پاندمي» يا فراگيري گسترده اين ويروس در سطح جهان نيز از خطرهاي ديگري است که در مورد آن هشدار داده مي‌شود. ويروس آنفلوآنزاي خوکي مي‌تواند از راه مسافران به ديگر کشورها منتقل شود. به گفته مارگارت چان، رئيس سازمان بهداشت جهاني (‏
WHO‏) «مشاهده بيماري خودمي‌تواند خطر بالقوه‌اي براي انتشار جهاني آن باشد». اين احتمال قوي است که بسياري از مردم در برابر نوع جديد ويروس ايمن نباشند، اما اين‌که اين نوع از سرماخوردگي چقدر خطرناک است، به گفته کارشناسان، در روزهاي آينده مشخص خواهد شد.

بر اساس اعلام مرکز پيشگيري از بيماري‌هاي واگير ايالات متحده آمريکا، آنفلوآنزاي خوکي از راه مواد غذايي منتقل نمي‌شود. در کشورهايي که گوشت خوک استفاده مي‌شود، اعلام شده است که اگر گوشت تا دماي بيش از 73 درجه رسانده شود، در اين صورت ويروس به‌طور حتم از بين خواهد رفت.

‏‏‌ظاهرا سرعت انتقال آنفلوآنزاي خوكي، از پاندمي‌هاي گذشته دنيا بيشتر بوده و بنابر گزارش‌هاي جهاني، جوانان دوازده تا هفده ساله را درگير كرده است. اين در حالي است كه موارد كشندگي اين بيماري در افراد بالاي 65 سال بيشتر گزارش شده است؛ چرا كه ايمني بدن اين افراد كمتر از ديگران است.‏



درمان

بر اساس اعلام اداره سلامت ايالات متحده آمريکا (‏
CDC‏)، دو داروي «‏Tamiflu‏» و «‏Relenza‏» که داروهاي رايج براي مقابله با آنفلوآنزا هستند، براي مقابله با تمامي گونه‌هاي کنوني آنفلوآنزاي خوکي نيز مؤثرند.

البته تا کنون هيچ واکسن مؤثري براي اين نوع از آنفلوآنزا يافت نشده است. سازمان بهداشت جهاني و مرکز پيشگيري از بيماري‌هاي واگيردار ايالات متحده آمريکا، ويروس «‏
H1N1‎‏» را قرنطينه کرده‌اند تا آن را براي ساخت واکسن، در اختيار داروسازان قرار دهند. سازمان بهداشت جهاني با اعلام اينکه آنفلوآنزاي خوکي مهارناپذير شده است، ازشرکت‌هاي دارويي خواست براي يافتن واکسن جلوگيري از اين اپيدمي شتاب کنند.

درپي افزايش آمار مرگ و مير ناشي از آنفلوآنزاي خوکي، ماري پل کيني، مدير تحقيقات واکسن سازمان بهداشت جهاني اعلام کرد که بايد تا ماه سپتامبر (شهريور)، واکسني براي آنفلوآنزاي خوکي ساخته شود تا کشورها بتوانند در برابر اين بيماري مقاومت کنند. او از شرکت‌هاي دارويي خواست که بر شدت و سرعت فعاليت‌ها و اقدامات خود بيفزايند.

به گفته پل‌کيني، کارشناسان به اين نتيجه رسيده‌اند که اپيدمي ‏
H1N1‎‏، ويروس ناقل آنفلوآنزاي خوکي غيرقابل مهاراست و بنابراين همه کشورها نيازمند دسترسي به واکسن اين بيماري هستند.

مدير تحقيقات واکسن سازمان بهداشت جهاني افزوده است ابتدا بايد کارکنان بخش بهداشت واکسينه شوند، زيرا با بيمار شدن تعداد بيشتري از مردم، نياز به اين کارکنان فزوني خواهد گرفت. به گفته پل ‌کيني، بعد از اين گروه، بايد واکسيناسيون زنان باردار و افرادي که بيش از 60 سال سن دارند، در اولويت باشد و از کودکان نيز غفلت نشود.



سفرهاي زيارتي در ابهام‏

شيوع يکباره بيماري‌هاي فراگير، مثل آنفلوآنزاي مرغي و خوکي، همواره نگراني‌هاي زيادي را درمورد برگزاري مراسم و آيين‌هاي پيش بيني شده در تقويم کشور ايجاد مي‌کند. هرروز که مي‌گذرد و آمار مبتلايان آنفلوآنزاي خوکي بيشتر مي‌شود، سايه ترديد روي برگزاري برخي برنامه‌ها، مانند سفرهاي زيارتي، مسابقات ورزشي، رويدادهاي هنري و غيره، بيشتر مي‌شود. ترديد درمورد برگزاري مناسک حج امسال، بيشتر شده است؛ چه اينکه سفر مسلمانان از کشورهاي مختلف براي زيارت خانه خدا از يک طرف، و پايين بودن سطح بهداشت از طرف ديگر، اين مراسم را با خطر شيوع گسترده آنفلوآنزاي خوکي روبرو کرده است. در روزهاي اخير اعلام شد که ‏آنفلوآنزاي خوکي، نخستين قرباني خود را در عربستان گرفت. براساس اعلام مقامات سعودي، فرد فوت شده يك مرد سي ساله بود كه چهارشنبه گذشته در يكي از بيمارستان‌هاي عربستان بستري شد و در کمتر از يک هفته، به‌دليل تب شديد درگذشت.

حدود يك هفته پيش نيز يك زن مصري كه از سفر عمره به كشورش برگشته بود، به دليل ابتلا به بيماري آنفلوآنزاي خوكي فوت كرد. برگزاري مناسک حج امسال درحالي تحت الشعاع بيماري آنفلوآنزا قرار گرفته که دولت عربستان از ماه‌ها پيش در حال آماده كردن شرايط لازم براي برگزاري مراسم حج امسال بوده است؛ از جمله اينکه واردات ميليون‌ها گوسفند از كشور استراليا براي استفاده در مراسم حج آغاز شده است.

دكتر محمد نبوي، معاون مرکز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي اخيرا اعلام کرد: «به دنبال اپيدمي آنفلوآنزاي ‏
A‏ (خوکي) در دنيا، دولت عربستان از 50 كارشناس كشورهاي مختلف و همچنين نمايندگاني از سازمان بهداشت جهاني براي تصميم‌گيري در زمينه افرادي كه سفر برگزاري مراسم حج مشرف مي‌شوند، دعوت كرد. در اين نشست بيان شد كه با توجه به همه‌گيري آنفلوآنزاي خوکي، لغو حج، كمكي به پيشگيري از اين بيماري نمي‌كند. بنابراين توصيه شد كه افراد بالاي 65 سال، كودكان زير 5 سال، زنان باردار و مبتلايان به بيماري‌هاي قلبي، ريوي و افرادي كه داروهاي سركوبگر ايمني دريافت مي‌كنند، از سفر به عربستان خودداري كنند.»

اعزام زائران به حج، اين روزها به موضوع بحث ميان مسئولان تبديل شده است. درحالي که عده‌اي اعتقاد دارند خطر شيوع اين بيماري آنقدر زياد است که اعزام زائران به حج بايد منتفي شود، عده‌اي ديگر مي‌گويند که بيماري، به خصوص با اقدامات پيشگيرانه و کنترل کننده عربستان، آنقدر تهديد کننده نيست که لازم باشد مناسک حج برگزار نشود.‏

حسينعلي شهرياري، عضو كميسيون بهداشت و درمان مجلس شوراي اسلامي، اخيرا اعلام کرد: «بايد مشخص شود كه آيا اعزام زائر به حج عمره به خصوص در ماه مبارك رمضان كه تعداد زائران كشورهاي مختلف افزايش مي‌يابد، به مصلحت كشور است و اگر اعزام صورت گيرد چه تضميني وجود دارد كه بتوان بيماري را خوب كنترل كرد؟»‏

نماينده مردم زاهدان اضافه کرد: «وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي بايد تصميماتي در اين خصوص اتخاذ كند. در غير اين صورت، اگر كميسيون به اين نتيجه برسد كه اعزام زائر به مصلحت نيست، ‌با ارسال نامه‌اي به رئيس‌جمهوري، درخواست لغو اعزام زائر به حج عمره را ارائه مي‌كند. اگر مورد توجه قرار نگيرد، مجلس اقدام مي‌كند تا با پيشگيري سلامت جامعه را حفظ كند.»‏

هرچند به نظر مي‌رسد که سفر به عتبات عاليات نيز بايد دستخوش همين بحران جهاني شده باشد، اما معاون مرکز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت اعلام کرد: «از آنجا كه چرخش ويروس آنفلوآنزاي ‏
A‏ در عراق هنوز زياد نشده است، در رابطه با زائران عتبات عاليات نيز محدوديتي اعلام نشده است و فعلا در رابطه با اين زائران، مراقبت‌هايي مانند حجاج به كار گرفته مي‌شود. در آينده، بنا بر شرايط، تصميمات لازم در اين زمينه گرفته خواهد شد.»



احتياط‌هاي مرزي

اين روزها، ايستگاه‌هاي مراقبت مرزي ايران فعاليت خود را براي تشخيص و کنترل مبتلايان به آنفلوآنزاي خوکي بيشتر کرده اند.

دكتر محمد نبوي، معاون مرکز مديريت بيماري‌هاي واگير وزارت بهداشت، با اشاره به اقدامات انجام شده در زمينه كنترل و پيشگيري آنفلوآنزاي خوكي در كشور، گفته است: «با آغاز اپيدمي آنفلوآنزاي نوع ‏
A‏ در دنيا، ايستگاه‌هاي مراقبت مرزي كشور در فرودگاه‌ها، بندرها و مرزهاي زميني كشور تقويت شدند.

به اين ترتيب افرادي كه وارد كشور مي‌شوند، تحت مراقبت چشمي قرار مي‌گيرند و در صورت داشتن علائم اين بيماري، معاينه و نمونه‌گيري مي‌شوند. اگر جواب آزمايش‌ها مثبت باشد، بيماري ارزيابي مي‌شود. در صورت شديد بودن بيماري، اقدامات درماني لازم صورت مي‌گيرد و بيمار دارو دريافت مي‌كند.»

به گفته او، به اطرافيان بيمار مبتلا، توصيه‌هاي بهداشتي ارائه مي‌شود. ديگر مسافران نيز جزوه‌هاي آموزشي دريافت مي‌كنند و تاكيد مي‌شود كه در صورت بروز علائم تا هفت روز پس از ورود به كشور، سريعا به مراكز درماني مراجعه كنند