دانستني‌هايي براي انتخاب رشته
انتخاب رشته در آزمون سراسري دانشگاه‌ها همواره يكي از داغ‌ترين، حساس‌ترين و سرنوشت‌سازترين دوران براي داوطلبان مجاز به انتخاب رشته محسوب مي‌شود. اگر اين انتخاب به دقت و هوشمندانه و برحسب شناخت، علاقه و استعداد داوطلبان و با آشنايي كامل با فرآيند انتخاب رشته و توجه به تمامي نكات فني و ضوابط و اصول مندرج در دفترچه راهنماي انتخاب رشته صورت پذيرد، مسير مطلوب آينده داوطلبان را به شدت تحت‌الشعاع قرار مي‌دهد و نقشي اساسي در بسياري زمينه‌ها از جمله هويت شغلي و هويت اجتماعي ايفا مي‌كند. اما اگر انتخاب رشته بدون توجه به كليات انتخاب رشته صورت پذيرد، آينده علمي و اجتماعي و شغلي آنها عملاً به مخاطره مي‌افتد. متأسفانه تعدادي از داوطلبان مجاز به انتخاب رشته به دليل نا آشنايي با ضوابط و مقررات و روش‌هاي گزينش در زمان انتخاب رشته، در پي خطاهايي فاحش اما بسيار ساده، در گرداب مشكلاتي گرفتار مي‌شوند كه غالباً قابل حل نيستند. در سال‌هاي اخير، مؤسسات فراواني بوده‌اند كه به دلايل خاصي مبناي انتخاب رشته‌شان صحيح نبوده است. لذا با ورود تعدادي از داوطلبان به رشته‌اي كه هيچ علاقه‌اي به آن نداشته‌اند، شاهد افزايش افت تحصيلي، تغيير رشته، انصراف از تحصيل و مشكلات ناشي از تطابق نداشتن فكري و روحي داوطلب با دانشگاه يا رشته پذيرفته شده و حتي اخراج دانشجويان بوده‌ايم.
بنابراين يكي از بنيادي‌ترين مسائل در انتخاب رشته، اشراف به نكات فني و اصول مندرج در دفترچه راهنماي انتخاب رشته و مشورت با مشاوران زبده و مجرب و همچنين افراد آگاه و دلسوز و والدين گرامي است. قطعاً تلاش مستمر و پي‌گير داوطلب براي نيل به بهترين انتخاب برحسب علاقه و استعداد، توانايي‌ها و مهارت‌ها و ويژگي‌هاي شخصيتي، به موازات حداكثر دقت در پركردن فرم انتخاب رشته، عاملي كليدي محسوب مي‌شود. نوشتار زير براهميت و فرآيند انتخاب رشته و نكات فني آن به صورت مبسوط پرداخته است تا داوطلبان با ملاحظه اين نكات ضمن بالا بردن آگاهي خود در اين زمينه، به نقطه مطلوب خود در مسير انتخاب رشته صحيح دست يابند و درست‌تر تصميم را بگيرند و با دلبستگي هرچه بيشتر به رشته انتخابي، تحصيل كنند.
با كمال تأسف، در اين اثنا آنچه تاكنون مغفول مانده، اين است كه داوطلبان كنكور براي انتخاب رشته هرگز توجيه نمي‌شوند. اين حق طبيعي داوطلبان است كه پيرامون مسائل و موضوعات انتخاب رشته، در دوره پيش‌دانشگاهي توسط مشاوران آگاه و مجرب كاملاً توجيه شوند، امري كه هرگز صورت نمي‌پذيرد (صحبت از قاعده است نه استثنا). تجربيات شخصي نگارنده نشان مي‌دهد اين امر نه تنها كار دشواري نيست، بلكه بسيار سهل‌الوصل نيز هست. به‌نظر مي‌رسد براي تنوير افكار و روشنگري داوطلبان در انتخاب رشته، يك جلسه توجيهي و سپس پرسش و پاسخ توسط مشاوران در مدارس پيش دانشگاهي، براي كالبد شكافي موضوع به‌طور كامل كفايت مي‌كند تا به تبع آن، دانش‌آموز به تنهايي مبادرت به انتخاب رشته آگاهانه كند. البته بعد از انتخاب رشته، به علت حساسيت موضوع، بديهي است كه داوطلب براي كنترل نهايي اولويت‌ها و يقين كامل از صحت انتخاب‌ها، ليست نهايي را با افراد آگاه يا مشاوراني مجرب مرور كند و بررسي‌هاي نهايي را انجام دهد. در هر صورت مهم اين است كه مشاوران بايد به جاي كمك به انتخاب رشته مستقيم و بي‌واسطه، داوطلبان را با منابع آشنايي با رشتهها و دانشگاه‌ها و روش و اصول انتخاب رشته آشنا و صرفاً نقش راهنما را ايفا كنند، زيرا يك انتخاب رشته هوشمندانه حداقل با تلاش چهل ساعته داوطلب ميسر مي‌شود. اين امر بيشتر از عهده يك داوطلب برمي‌آيد تا مشاور، چرا كه به هر صورت انتخاب رشته از سوي مشاور حداكثر در مدت نيم ساعت به‌طور مطلق معني ندارد و عملاً اين‌طور مستفاد مي‌شود كه مشاور، ايده‌ها و علائق شخصي خود را در انتخاب رشته لحاظ مي‌كند، نه علائق دروني داوطلب را. صرف‌نظر از اينكه بايد بگوييم اين انتخاب با قدري تغيير در مورد داوطلب بعدي نيز اعمال مي‌شود. اينجانب همواره پس از توجيه داوطلبان مسأله انتخاب رشته را به آنان محول نموده‌ام و در نهايت نيز فقط ليست نهايي را براي يقين كامل از صحت ليست اولويت‌ها و كد رشتهها كنترل كرده‌ام، امري كه همواره رضايت قلبي داوطلبان و اولياي آنها را در پي داشته است. لازم به اشاره است كه اطلاعات مندرج در اين مباحث، براساس آخرين اطلاعات واصله تا لحظه حاضر است. ضروري است داوطلبان عزيز به موازات مطالعه اين جزوه، دفترچه راهنماي انتخاب رشته‌هاي تحصيلي (دفترچه شماره دو) را كه حاوي جديدترين اطلاعات و دستورالعمل‌ها است دقيقاً مطالعه كنند.
نكات كليدي در انتخاب رشته
قبل از انتخاب رشته، ضمن مطالعه دقيق همه ضوابط دفترچه راهنماي انتخاب رشته، در صورت امكان كتاب «آشنايي با رشته‌هاي دانشگاهي» از انتشارات سازمان سنجش آموزش كشور يا كتاب «انتخاب رشته انتخاب آينده» يا «كنكورت را قورت بده» اثر جناب آقاي بهروز قمي تفرشي و كتاب‌هايي از اين‌گونه را مطالعه كنيد. با وجود اين، هرگز از مشورت با مشاوران خبره و آزموده، افراد آگاه و خانواده نيز غافل نشويد. براي آغاز انتخاب رشته، در نخستين مرحله، هدف استخراج ليستي هوشمندانه و دقيق از حداكثر 100 كد رشته محل در دانشگاه‌ها و مراكز آموزشي با توجه به توضيحات ذيل است. با عنايت به اينكه بومي گزيني، تأثير شاياني در گزينش شما دارد، لذا با بذل توجه به تمامي جوانب و نيز در نظر گرفتن نتايج كارنامه و نمره اكتسابي، حتماً هنگام انتخاب رشته در اولويتي اساسي به رشتهها و دانشگاه‌هاي بومي استان، ناحيه و قطب خود توجه كنيد، زيرا با توجه به اختصاص سهميه‌ها، امكان قبولي شما را به نحو قابل توجهي افزايش مي‌دهد.
به موازات شرايط بيروني فوق، هنگام انتخاب رشته، به شرايط دروني شامل «استعداد و توان علمي» و علايق خود نيز توجه كنيد. به هيچ وجه نبايد صرفاً به رتبه اكتسابي در آزمون سراسري توجه كرد، بلكه علائق و دلبستگي‌ها را نيز مدنظر قرار دهيد. متأسفانه «جوزدگي» در انتخاب رشته مسأله خطرناكي است، مثلاً هركسي كه در رشته علوم انساني رتبه بالايي كسب مي‌كند، لزوماً نبايد «حقوق» بخواند. شايد اين رشته اصولاً با ذات و جوهره داوطلب همخوان نباشد. ولي شرايط طوري ديكته مي‌شود كه با وجود نبود هيچ نوع علاقه و كششي، فرد در انتخاب رشته ناخواسته به سوي رشته حقوق كشيده مي‌شود. شايد چون فكر مي‌كند رتبه خوبي كسب كرده، اين حق اوست كه از اين امتياز استفاده كند و در اين رشته به صرف اينكه يك رشته «تاپ و با كلاس!» تلقي مي‌شود، بر خلاف ميل قلبي ادامه تحصيل دهد.
در رابطه با رشته‌هايي كه به آنها علاقه‌منديد نيز به قدر كافي تحقيق كنيد، چرا كه ممكن است رشته‌هايي مورد علاقه‌تان باشد كه با ويژگي‌هاي شخصي شما از نظر فيزيكي و رواني، سازگار نباشد. اطلاعات نادرست، ناقص، قديمي و سوخته درباره رشتهها و دانشگاه‌ها و همچنين دسترسي نداشتن به رتبه‌بندي دانشگاه‌ها، معضل ديگري در انتخاب رشته است. لذا در مورد آينده شغلي رشتهها اطلاعات كافي كسب كنيد. شغل آينده بايد به‌گونه‌اي باشد كه از انجام دادن آن لذت ببريد. توصيه مي‌شود كه از درستي تصورات و تجربيات خود در مورد رشته‌هاي انتخابي مطمئن شويد. شايد طي تجربياتي، تصور منفي يا مثبت و خوشايندي از يك رشته تحصيلي به دست آورده‌ايم. لذا بايد با كمك و مشورت گرفتن از ديگران و جمع‌آوري اطلاعات، مطمئن شويم كه تصور مثبت يا منفي ما واقعي يا كاذب است، چرا كه ممكن است پس از شناخت بهتر از هر رشته تحصيلي، متوجه شويد كه واقعيت با ذهنيات قبلي شما فاصله زيادي دارد. در نهايت، ضمن احتراز از هرگونه جوگير شدن (كه در بحبوحه انتخاب رشته نيز بسيار همه‌گير مي‌شود) و اجتناب از عناوين و القاب، از انتخاب رشته‌هاي كليشه‌اي برحذر باشيد و سعي كنيد با توجه به توانايي‌هاي شناختي و علمي، مهارت‌ها و ويژگي‌هاي شخصيتي‌تان رشته‌اي را كه با نوع علائق شما همخواني دارد انتخاب كنيد. از سويي، با نگاهي به جلو سعي كنيد حتي‌الامكان با معيارهاي امروز، انتخاب رشته نكنيد و ضمن مشورت با مشاوران خبره، وضعيت آينده شغلي رشته‌هاي مورد نظر را نيز پيش‌بيني كنيد؛ چرا كه به‌هرحال رشتهها نيز فراز و فرود دارند و چه بسا رشته‌هايي كه در حال حاضر در «بورس» هستند، در آينده وضعيت متفاوتي داشته باشند.
توجه داشته باشيد در كنكور سراسري اولويت به نمره اكتسابي (با توجه به زير گروه انتخابي) است و قبولي افراد به هيچ وجه به اولويت رشته مربوط نمي‌شود؛ يعني قرار دادن يك رشته در اولويت اول يا آخر هيچ تأثيري در شانس قبولي آن رشته ندارد. به‌واقع درج كد رشته‌هاي محل در اولويت اول يا آخر، شانس قبولي در آن رشتهها را تغيير نمي‌دهد. بنابراين اگر رشته‌اي در صدر قرار گيرد، هيچ امتيازي به آن تعلق نمي‌گيرد و امكان قبولي آن افزايش نمي‌يابد. بدين ترتيب اگر داوطلبي رشته‌اي را در اولويت اول گنجانده باشد و داوطلبي ديگر در اولويت صدم، در زمان گزينش نهايي به هيچ وجه ترتيب انتخاب‌ها مدنظر قرار نمي‌گيرد، بلكه نمره اكتسابي شما تعيين‌كننده است. لذا در قياس اولويت اول و صدم در دو داوطلب، اولويت صدم با اندك تفاوتي در نمره، در رشته مورد نظرپذيرش مي‌شود و بديهي است با حذف اولويت اول، به ترتيب نوبت به اولويت‌هاي بعدي داوطلب مي‌رسد.
در ترتيب اولويت‌ها، توصيه مي‌شود بيشتر به رشته مورد علاقه خود اكتفا كنيد تا دانشگاه و شهر مورد نظر، چرا كه در نهايت در بين انتخاب «رشته مورد علاقه، دانشگاه مورد علاقه، شهر مورد علاقه» تنها رشته مورد علاقه شماست كه ماندگاري بيشتري دارد و در آيندة شغلي شما به مراتب نقش بنيادي‌تري ايفا مي‌كند. هرچند بهترين حالت آن است كه شما در رشته مورد علاقه‌تان در بهترين دانشگاه قبول شويد؛ اما وقتي رتبه شما اجازه چنين كاري را نمي‌دهد، منطقي است كه به رشته اهميت بيشتري دهيد تا اينكه در يك رشته نامطلوب‌تر، ولي در يك دانشگاه معتبرتر ادامه تحصيل دهيد. توجه داشته باشيد به‌خاطر يك رشته و شغل مي‌خواهيد وارد دانشگاه شويد. اين رشته تحصيلي است كه بعد از فارغ‌التحصيل شدن با شما مي‌ماند و سال‌ها با آن زندگي خواهيد كرد. بدين ترتيب، به‌نظر مي‌رسد اينك بهتر مي‌توانيد به مقوله «رشته بهتر در شهر دورتر يا رشته پايين‌تر در شهر بزرگ‌تر و نزديك‌تر» فكر كنيد. با كنكاش در مباحث فوق، اينك راحت‌تر مي‌توانيد به مقوله «كارداني رشته‌هاي مطلوب يا كارشناسي رشته‌هاي نامطلوب» بينديشيد و پاسخ معقولانه‌اي به موضوع فوق داشته باشيد.
متأسفانه با وجود تبليغات داغ مؤسسات مختلف براي تعيين رشته كامپيوتري، نرم‌افزارهاي موجود محدوديت‌هاي اطلاعاتي مختلفي دارند، از جمله: تعدادي از رشتهها داراي شرايط خاص هستند و نرم‌افزارهاي موجود هنگام انتخاب رشته به اين شرايط توجهي ندارند؛ همان طور كه عنوان شد، انتخاب رشته بايستي براساس نمره يا رتبه داوطلب در زيرگروه‌ها انجام گيرد، ولي هنگام تعيين رشته، بسياري از اين نرم‌افزارها صرفاً رتبه كل يا رتبه در سهميه را ملاك قرار مي‌دهند كه كاملاً گمراه كننده است؛ نرم‌افزارهاي موجود، از رشته‌هاي نيمه متمركز، تربيت معلم، زبان، هنر، سهميه رزمندگان و شاهد فاقد اطلاعات هستند؛ نرم‌افزارهاي فوق به علايق و قابليت‌ها و معيارهاي داوطلب در انتخاب رشته كاملاً بي‌توجه هستند؛ همه نرم‌افزارها، رشته‌هاي شبانه را بدون توجه به استاني بودن آنها به داوطلبان معرفي مي‌كنند. به عنوان مثال، اگر فردي در شبانه يك رشته استاني قبول شود، نرم‌افزار موجود شانس قبولي افراد ديگر از مناطق مختلف كشور با رتبه‌هاي مشابه را در همان دانشگاه «خيلي زياد» ارزيابي مي‌كند، در صورتي كه داوطلبان مناطق مختلف در اين زمينه شانس قبولي‌شان متفاوت است؛ اطلاعات مربوط به رتبه آخرين فرد پذيرفته شده در سهميه‌هاي گوناگون در هيچ يك از نرم‌افزارها به طور كامل موجود نيست، بدين دليل بسياري از آنها براي يك رتبه معين در سهميه‌هاي گوناگون رشته‌هاي يكساني پيشنهاد مي‌كنند، در حالي كه اين دو مورد شانس قبولي بسيار متفاوتي دارند؛ نرم‌افزارهاي موجود در زمينه سهميه جنسيتي (دختر و پسر) فاقد اطلاعات هستند و هنگام انتخاب رشته اين نرم‌افزارها سهميه جنسيتي را در شانس قبولي در نظر نمي‌گيرند و نمي‌دانند كه رتبه آخرين فرد پذيرفته شده دختر و پسر در رشته‌هاي روزانه اختلاف زيادي دارند.
هرچند انتخاب رشته كامپيوتري نيز به هر حال روشي در انتخاب رشته محسوب مي‌شود، اما توصيه مي‌شود در انتخاب رشته به هيچ وجه به انتخاب رشته كامپيوتري بسنده نكنيد. بدين سبب كه اين نوع انتخاب به تنهايي شيوه مناسبي براي تعيين رشته نيست، و حتي براي داوطلبان سال جاري نيز كاربرد مستقيمي ندارد، چرا كه اين نوع انتخاب بر مبناي فايل سال 1387 است و به هيج وجه به عنوان انتخاب رشته قطبي قابل استناد براي داوطلب نيست.
در واقع اين نوع انتخاب عملاً براساس ظرفيت پذيرش، تعداد شركت‌كنندگان و ميزان علايق و استقبال داوطلبان در سال گذشته نسبت به تعداد رشته كامپيوتري براساس بنيه علمي داوطلب و كسب حداقل نمرات وي با گمانه‌زني‌هاي كامپيوتر كدبندي مي‌شود، متوجه مي‌شويم كه عواملي چون «علاقه و كشش» و «استعداد و توان علمي» در اين انتخابات جايگاهي ندارد و در صورت قبولي داوطلب در رشته‌اي، چه بسا در انتخاب‌هاي بعدي رشته‌هايي لحاظ شده باشد كه داوطلب علاقه و كشش به مراتب بيشتري به آنها دارد و در صورت انتخاب رشته صحيح، داوطلب مي‌توانست در اين رشتهها قبول شود. مي‌بينيم كه انتخاب رشته كامپيوتري ترتيبي از اولويت‌هاي خشك و بي‌روح استخراج شده از كامپيوتر را بدون توجه به علاقه و دلبستگي‌هاي داوطلب نشان مي‌دهد.
به نظر مي‌رسد انتخاب رشته كامپيوتري صرفاً شيوه راحتي براي انتخاب رشته است، چرا كه نه تنها سرعت كار مؤسسات انتخاب رشته را كه بايد در فرصتي محدود پاسخگوي تعداد بسياري از داوطلبان باشند، جهت كسب درآمد بيشتر، افزايش مي‌دهد، بلكه امكان سرويس‌دهي و جذب تعداد بيشتري از داوطلبان را ميسر مي‌سازد. حتي در صورت مبادرت به اين امر، صرفاً به خروجي‌هاي آن اكتفا نكنيد و آن را مبنايي براي تعيين سقف انتخاب و چينش رشته‌هاي خود قرار ندهيد بلكه از آن به عنوان يك راهنما استفاده كنيد و با توجه به نمره اكتسابي و نيز ارزيابي كليه جوانب پيش گفته، براساس استعداد و علايق دروني و فاكتورهاي موردنظر خود رشتهها را اولويت‌بندي كنيد.
آنچه گفته شد، تنها بخشي از دانستني‌هاي ضروري براي داوطلبان بود تا بتوانند به درستي انتخاب رشته كنند. اميد است با مطالعه اين موارد و همچنين مطالعه دقيق دفترچه راهنماي سازمان سنجش و نيز مشاوره با كارشناسان با تجربه در زمينه انتخاب رشته داوطلبان عزيز بتوانند به رشته‌هاي مورد علاقه خود راه يابند.
بنابراين يكي از بنيادي‌ترين مسائل در انتخاب رشته، اشراف به نكات فني و اصول مندرج در دفترچه راهنماي انتخاب رشته و مشورت با مشاوران زبده و مجرب و همچنين افراد آگاه و دلسوز و والدين گرامي است. قطعاً تلاش مستمر و پي‌گير داوطلب براي نيل به بهترين انتخاب برحسب علاقه و استعداد، توانايي‌ها و مهارت‌ها و ويژگي‌هاي شخصيتي، به موازات حداكثر دقت در پركردن فرم انتخاب رشته، عاملي كليدي محسوب مي‌شود. نوشتار زير براهميت و فرآيند انتخاب رشته و نكات فني آن به صورت مبسوط پرداخته است تا داوطلبان با ملاحظه اين نكات ضمن بالا بردن آگاهي خود در اين زمينه، به نقطه مطلوب خود در مسير انتخاب رشته صحيح دست يابند و درست‌تر تصميم را بگيرند و با دلبستگي هرچه بيشتر به رشته انتخابي، تحصيل كنند.
با كمال تأسف، در اين اثنا آنچه تاكنون مغفول مانده، اين است كه داوطلبان كنكور براي انتخاب رشته هرگز توجيه نمي‌شوند. اين حق طبيعي داوطلبان است كه پيرامون مسائل و موضوعات انتخاب رشته، در دوره پيش‌دانشگاهي توسط مشاوران آگاه و مجرب كاملاً توجيه شوند، امري كه هرگز صورت نمي‌پذيرد (صحبت از قاعده است نه استثنا). تجربيات شخصي نگارنده نشان مي‌دهد اين امر نه تنها كار دشواري نيست، بلكه بسيار سهل‌الوصل نيز هست. به‌نظر مي‌رسد براي تنوير افكار و روشنگري داوطلبان در انتخاب رشته، يك جلسه توجيهي و سپس پرسش و پاسخ توسط مشاوران در مدارس پيش دانشگاهي، براي كالبد شكافي موضوع به‌طور كامل كفايت مي‌كند تا به تبع آن، دانش‌آموز به تنهايي مبادرت به انتخاب رشته آگاهانه كند. البته بعد از انتخاب رشته، به علت حساسيت موضوع، بديهي است كه داوطلب براي كنترل نهايي اولويت‌ها و يقين كامل از صحت انتخاب‌ها، ليست نهايي را با افراد آگاه يا مشاوراني مجرب مرور كند و بررسي‌هاي نهايي را انجام دهد. در هر صورت مهم اين است كه مشاوران بايد به جاي كمك به انتخاب رشته مستقيم و بي‌واسطه، داوطلبان را با منابع آشنايي با رشتهها و دانشگاه‌ها و روش و اصول انتخاب رشته آشنا و صرفاً نقش راهنما را ايفا كنند، زيرا يك انتخاب رشته هوشمندانه حداقل با تلاش چهل ساعته داوطلب ميسر مي‌شود. اين امر بيشتر از عهده يك داوطلب برمي‌آيد تا مشاور، چرا كه به هر صورت انتخاب رشته از سوي مشاور حداكثر در مدت نيم ساعت به‌طور مطلق معني ندارد و عملاً اين‌طور مستفاد مي‌شود كه مشاور، ايده‌ها و علائق شخصي خود را در انتخاب رشته لحاظ مي‌كند، نه علائق دروني داوطلب را. صرف‌نظر از اينكه بايد بگوييم اين انتخاب با قدري تغيير در مورد داوطلب بعدي نيز اعمال مي‌شود. اينجانب همواره پس از توجيه داوطلبان مسأله انتخاب رشته را به آنان محول نموده‌ام و در نهايت نيز فقط ليست نهايي را براي يقين كامل از صحت ليست اولويت‌ها و كد رشتهها كنترل كرده‌ام، امري كه همواره رضايت قلبي داوطلبان و اولياي آنها را در پي داشته است. لازم به اشاره است كه اطلاعات مندرج در اين مباحث، براساس آخرين اطلاعات واصله تا لحظه حاضر است. ضروري است داوطلبان عزيز به موازات مطالعه اين جزوه، دفترچه راهنماي انتخاب رشته‌هاي تحصيلي (دفترچه شماره دو) را كه حاوي جديدترين اطلاعات و دستورالعمل‌ها است دقيقاً مطالعه كنند.
نكات كليدي در انتخاب رشته
قبل از انتخاب رشته، ضمن مطالعه دقيق همه ضوابط دفترچه راهنماي انتخاب رشته، در صورت امكان كتاب «آشنايي با رشته‌هاي دانشگاهي» از انتشارات سازمان سنجش آموزش كشور يا كتاب «انتخاب رشته انتخاب آينده» يا «كنكورت را قورت بده» اثر جناب آقاي بهروز قمي تفرشي و كتاب‌هايي از اين‌گونه را مطالعه كنيد. با وجود اين، هرگز از مشورت با مشاوران خبره و آزموده، افراد آگاه و خانواده نيز غافل نشويد. براي آغاز انتخاب رشته، در نخستين مرحله، هدف استخراج ليستي هوشمندانه و دقيق از حداكثر 100 كد رشته محل در دانشگاه‌ها و مراكز آموزشي با توجه به توضيحات ذيل است. با عنايت به اينكه بومي گزيني، تأثير شاياني در گزينش شما دارد، لذا با بذل توجه به تمامي جوانب و نيز در نظر گرفتن نتايج كارنامه و نمره اكتسابي، حتماً هنگام انتخاب رشته در اولويتي اساسي به رشتهها و دانشگاه‌هاي بومي استان، ناحيه و قطب خود توجه كنيد، زيرا با توجه به اختصاص سهميه‌ها، امكان قبولي شما را به نحو قابل توجهي افزايش مي‌دهد.
به موازات شرايط بيروني فوق، هنگام انتخاب رشته، به شرايط دروني شامل «استعداد و توان علمي» و علايق خود نيز توجه كنيد. به هيچ وجه نبايد صرفاً به رتبه اكتسابي در آزمون سراسري توجه كرد، بلكه علائق و دلبستگي‌ها را نيز مدنظر قرار دهيد. متأسفانه «جوزدگي» در انتخاب رشته مسأله خطرناكي است، مثلاً هركسي كه در رشته علوم انساني رتبه بالايي كسب مي‌كند، لزوماً نبايد «حقوق» بخواند. شايد اين رشته اصولاً با ذات و جوهره داوطلب همخوان نباشد. ولي شرايط طوري ديكته مي‌شود كه با وجود نبود هيچ نوع علاقه و كششي، فرد در انتخاب رشته ناخواسته به سوي رشته حقوق كشيده مي‌شود. شايد چون فكر مي‌كند رتبه خوبي كسب كرده، اين حق اوست كه از اين امتياز استفاده كند و در اين رشته به صرف اينكه يك رشته «تاپ و با كلاس!» تلقي مي‌شود، بر خلاف ميل قلبي ادامه تحصيل دهد.
در رابطه با رشته‌هايي كه به آنها علاقه‌منديد نيز به قدر كافي تحقيق كنيد، چرا كه ممكن است رشته‌هايي مورد علاقه‌تان باشد كه با ويژگي‌هاي شخصي شما از نظر فيزيكي و رواني، سازگار نباشد. اطلاعات نادرست، ناقص، قديمي و سوخته درباره رشتهها و دانشگاه‌ها و همچنين دسترسي نداشتن به رتبه‌بندي دانشگاه‌ها، معضل ديگري در انتخاب رشته است. لذا در مورد آينده شغلي رشتهها اطلاعات كافي كسب كنيد. شغل آينده بايد به‌گونه‌اي باشد كه از انجام دادن آن لذت ببريد. توصيه مي‌شود كه از درستي تصورات و تجربيات خود در مورد رشته‌هاي انتخابي مطمئن شويد. شايد طي تجربياتي، تصور منفي يا مثبت و خوشايندي از يك رشته تحصيلي به دست آورده‌ايم. لذا بايد با كمك و مشورت گرفتن از ديگران و جمع‌آوري اطلاعات، مطمئن شويم كه تصور مثبت يا منفي ما واقعي يا كاذب است، چرا كه ممكن است پس از شناخت بهتر از هر رشته تحصيلي، متوجه شويد كه واقعيت با ذهنيات قبلي شما فاصله زيادي دارد. در نهايت، ضمن احتراز از هرگونه جوگير شدن (كه در بحبوحه انتخاب رشته نيز بسيار همه‌گير مي‌شود) و اجتناب از عناوين و القاب، از انتخاب رشته‌هاي كليشه‌اي برحذر باشيد و سعي كنيد با توجه به توانايي‌هاي شناختي و علمي، مهارت‌ها و ويژگي‌هاي شخصيتي‌تان رشته‌اي را كه با نوع علائق شما همخواني دارد انتخاب كنيد. از سويي، با نگاهي به جلو سعي كنيد حتي‌الامكان با معيارهاي امروز، انتخاب رشته نكنيد و ضمن مشورت با مشاوران خبره، وضعيت آينده شغلي رشته‌هاي مورد نظر را نيز پيش‌بيني كنيد؛ چرا كه به‌هرحال رشتهها نيز فراز و فرود دارند و چه بسا رشته‌هايي كه در حال حاضر در «بورس» هستند، در آينده وضعيت متفاوتي داشته باشند.
توجه داشته باشيد در كنكور سراسري اولويت به نمره اكتسابي (با توجه به زير گروه انتخابي) است و قبولي افراد به هيچ وجه به اولويت رشته مربوط نمي‌شود؛ يعني قرار دادن يك رشته در اولويت اول يا آخر هيچ تأثيري در شانس قبولي آن رشته ندارد. به‌واقع درج كد رشته‌هاي محل در اولويت اول يا آخر، شانس قبولي در آن رشتهها را تغيير نمي‌دهد. بنابراين اگر رشته‌اي در صدر قرار گيرد، هيچ امتيازي به آن تعلق نمي‌گيرد و امكان قبولي آن افزايش نمي‌يابد. بدين ترتيب اگر داوطلبي رشته‌اي را در اولويت اول گنجانده باشد و داوطلبي ديگر در اولويت صدم، در زمان گزينش نهايي به هيچ وجه ترتيب انتخاب‌ها مدنظر قرار نمي‌گيرد، بلكه نمره اكتسابي شما تعيين‌كننده است. لذا در قياس اولويت اول و صدم در دو داوطلب، اولويت صدم با اندك تفاوتي در نمره، در رشته مورد نظرپذيرش مي‌شود و بديهي است با حذف اولويت اول، به ترتيب نوبت به اولويت‌هاي بعدي داوطلب مي‌رسد.
در ترتيب اولويت‌ها، توصيه مي‌شود بيشتر به رشته مورد علاقه خود اكتفا كنيد تا دانشگاه و شهر مورد نظر، چرا كه در نهايت در بين انتخاب «رشته مورد علاقه، دانشگاه مورد علاقه، شهر مورد علاقه» تنها رشته مورد علاقه شماست كه ماندگاري بيشتري دارد و در آيندة شغلي شما به مراتب نقش بنيادي‌تري ايفا مي‌كند. هرچند بهترين حالت آن است كه شما در رشته مورد علاقه‌تان در بهترين دانشگاه قبول شويد؛ اما وقتي رتبه شما اجازه چنين كاري را نمي‌دهد، منطقي است كه به رشته اهميت بيشتري دهيد تا اينكه در يك رشته نامطلوب‌تر، ولي در يك دانشگاه معتبرتر ادامه تحصيل دهيد. توجه داشته باشيد به‌خاطر يك رشته و شغل مي‌خواهيد وارد دانشگاه شويد. اين رشته تحصيلي است كه بعد از فارغ‌التحصيل شدن با شما مي‌ماند و سال‌ها با آن زندگي خواهيد كرد. بدين ترتيب، به‌نظر مي‌رسد اينك بهتر مي‌توانيد به مقوله «رشته بهتر در شهر دورتر يا رشته پايين‌تر در شهر بزرگ‌تر و نزديك‌تر» فكر كنيد. با كنكاش در مباحث فوق، اينك راحت‌تر مي‌توانيد به مقوله «كارداني رشته‌هاي مطلوب يا كارشناسي رشته‌هاي نامطلوب» بينديشيد و پاسخ معقولانه‌اي به موضوع فوق داشته باشيد.
متأسفانه با وجود تبليغات داغ مؤسسات مختلف براي تعيين رشته كامپيوتري، نرم‌افزارهاي موجود محدوديت‌هاي اطلاعاتي مختلفي دارند، از جمله: تعدادي از رشتهها داراي شرايط خاص هستند و نرم‌افزارهاي موجود هنگام انتخاب رشته به اين شرايط توجهي ندارند؛ همان طور كه عنوان شد، انتخاب رشته بايستي براساس نمره يا رتبه داوطلب در زيرگروه‌ها انجام گيرد، ولي هنگام تعيين رشته، بسياري از اين نرم‌افزارها صرفاً رتبه كل يا رتبه در سهميه را ملاك قرار مي‌دهند كه كاملاً گمراه كننده است؛ نرم‌افزارهاي موجود، از رشته‌هاي نيمه متمركز، تربيت معلم، زبان، هنر، سهميه رزمندگان و شاهد فاقد اطلاعات هستند؛ نرم‌افزارهاي فوق به علايق و قابليت‌ها و معيارهاي داوطلب در انتخاب رشته كاملاً بي‌توجه هستند؛ همه نرم‌افزارها، رشته‌هاي شبانه را بدون توجه به استاني بودن آنها به داوطلبان معرفي مي‌كنند. به عنوان مثال، اگر فردي در شبانه يك رشته استاني قبول شود، نرم‌افزار موجود شانس قبولي افراد ديگر از مناطق مختلف كشور با رتبه‌هاي مشابه را در همان دانشگاه «خيلي زياد» ارزيابي مي‌كند، در صورتي كه داوطلبان مناطق مختلف در اين زمينه شانس قبولي‌شان متفاوت است؛ اطلاعات مربوط به رتبه آخرين فرد پذيرفته شده در سهميه‌هاي گوناگون در هيچ يك از نرم‌افزارها به طور كامل موجود نيست، بدين دليل بسياري از آنها براي يك رتبه معين در سهميه‌هاي گوناگون رشته‌هاي يكساني پيشنهاد مي‌كنند، در حالي كه اين دو مورد شانس قبولي بسيار متفاوتي دارند؛ نرم‌افزارهاي موجود در زمينه سهميه جنسيتي (دختر و پسر) فاقد اطلاعات هستند و هنگام انتخاب رشته اين نرم‌افزارها سهميه جنسيتي را در شانس قبولي در نظر نمي‌گيرند و نمي‌دانند كه رتبه آخرين فرد پذيرفته شده دختر و پسر در رشته‌هاي روزانه اختلاف زيادي دارند.
هرچند انتخاب رشته كامپيوتري نيز به هر حال روشي در انتخاب رشته محسوب مي‌شود، اما توصيه مي‌شود در انتخاب رشته به هيچ وجه به انتخاب رشته كامپيوتري بسنده نكنيد. بدين سبب كه اين نوع انتخاب به تنهايي شيوه مناسبي براي تعيين رشته نيست، و حتي براي داوطلبان سال جاري نيز كاربرد مستقيمي ندارد، چرا كه اين نوع انتخاب بر مبناي فايل سال 1387 است و به هيج وجه به عنوان انتخاب رشته قطبي قابل استناد براي داوطلب نيست.
در واقع اين نوع انتخاب عملاً براساس ظرفيت پذيرش، تعداد شركت‌كنندگان و ميزان علايق و استقبال داوطلبان در سال گذشته نسبت به تعداد رشته كامپيوتري براساس بنيه علمي داوطلب و كسب حداقل نمرات وي با گمانه‌زني‌هاي كامپيوتر كدبندي مي‌شود، متوجه مي‌شويم كه عواملي چون «علاقه و كشش» و «استعداد و توان علمي» در اين انتخابات جايگاهي ندارد و در صورت قبولي داوطلب در رشته‌اي، چه بسا در انتخاب‌هاي بعدي رشته‌هايي لحاظ شده باشد كه داوطلب علاقه و كشش به مراتب بيشتري به آنها دارد و در صورت انتخاب رشته صحيح، داوطلب مي‌توانست در اين رشتهها قبول شود. مي‌بينيم كه انتخاب رشته كامپيوتري ترتيبي از اولويت‌هاي خشك و بي‌روح استخراج شده از كامپيوتر را بدون توجه به علاقه و دلبستگي‌هاي داوطلب نشان مي‌دهد.
به نظر مي‌رسد انتخاب رشته كامپيوتري صرفاً شيوه راحتي براي انتخاب رشته است، چرا كه نه تنها سرعت كار مؤسسات انتخاب رشته را كه بايد در فرصتي محدود پاسخگوي تعداد بسياري از داوطلبان باشند، جهت كسب درآمد بيشتر، افزايش مي‌دهد، بلكه امكان سرويس‌دهي و جذب تعداد بيشتري از داوطلبان را ميسر مي‌سازد. حتي در صورت مبادرت به اين امر، صرفاً به خروجي‌هاي آن اكتفا نكنيد و آن را مبنايي براي تعيين سقف انتخاب و چينش رشته‌هاي خود قرار ندهيد بلكه از آن به عنوان يك راهنما استفاده كنيد و با توجه به نمره اكتسابي و نيز ارزيابي كليه جوانب پيش گفته، براساس استعداد و علايق دروني و فاكتورهاي موردنظر خود رشتهها را اولويت‌بندي كنيد.
آنچه گفته شد، تنها بخشي از دانستني‌هاي ضروري براي داوطلبان بود تا بتوانند به درستي انتخاب رشته كنند. اميد است با مطالعه اين موارد و همچنين مطالعه دقيق دفترچه راهنماي سازمان سنجش و نيز مشاوره با كارشناسان با تجربه در زمينه انتخاب رشته داوطلبان عزيز بتوانند به رشته‌هاي مورد علاقه خود راه يابند.
+ نوشته شده در پنجشنبه هشتم مرداد ۱۳۸۸ ساعت 19:37 توسط
|