فصل بيماريهاي گوارشي
فصل تابستان كه از راه ميرسد، بيماريهايي در كشور شايع ميشود كه بيشتر آنها، در اثر مصرف خوراكيها و آشاميدنيهاي آلوده است.
احتمال شيوع بيماريهاي رودهاي، مسموميتهاي غذايي و بيماريهاي خطرناكتري مانند وبا و شبهوبا در اين روزها بيشتر ميشود. اين بيماريها اغلب به دليل مهاجرت و تردد گسترده همسايگاني شايع ميشود كه هنوز از استانداردهاي بهداشتي بالايي برخوردار نيستند.
كارشناسان بهداشتي معتقدند كه مسئولان بايد نظارت بيشتري بر كنترل بيماريهاي مرتبط با آب و غذا داشته باشند و طرح تشديد كنترل و نظارت بهداشتي در مراكز تهيه، توزيع و عرضه مواد غذايي و نيز در مكانهاي عمومي بايد به اجرا گذاشته شود.همچنين بر ضرورت نظارت بر نحوه تهيه و عرضه آبميوه و بستني سنتي، نمونهبرداري مستمر از محصولات توليدي، جلوگيري از عرضه نامناسب مواد غذايي، از جمله فرآوردههاي لبني سنتي و به ويژه پنير سنتي و نيز جلوگيري از عرضه سبزي خام غيرسالمسازي شده در كنار سرو غذا در رستورانها تاكيد شده است.
براساس تعريف سازمان بهداشت جهاني، بيماريهاي ناشي از غذا بيماريهايي هستند كه ماهيت عفوني يا سمي دارند و عامل آن از راه غذاي مصرفي وارد بدن ميشود. هر فردي در معرض ابتلا به چنين بيماريهايي قرار دارد.
بررسيهاي انجام شده در كشور نشان ميدهد كه عفونتهاي رودهاي، از مهمترين علتهاي بستري شدن و حتي مرگومير كودكان در فصل تابستان است. مهمترين دليل بروز اين نوع بيماريها در فصل گرما، رعايت نكردن نكتههاي بهداشتي (مصرف آب يا غذاي آلوده، به خصوص ميوه و سبزي ضدعفونينشده) است كه به مسموميت غذايي منجر ميشود.
بيماريهاي گوارشي
دكتر ايرج خسرونيا، رئيس جامعه متخصصان داخلي، در مورد بيماريهاي گوارشي ميگويد: «باكتريها، ويروسها، قارچها و انگلها ميتوانند سبب عفونتهاي گوارشي شوند. اين عفونتها بيشتر در نتيجة نوشيدن آب آلوده، خوردن ميوه يا سبزي خام و نشُسته يا خوردن گوشت يا ماهي كه خوب پخته نشده است، ايجاد ميشود.»
به گفته دكتر خسرونيا، اسهال آبكي، تهوع و استفراغ، تب، دلپيچه، دردهاي مبهم و گاهوبيگاه عضلاني و سردرد، از نشانههاي عفونت گوارشي است. اگر اين علائم با اسهال شديد و يا اسهال خوني همراه شود، از فوريت بيشتري برخوردار است و بايد فرد بيمار را به سرعت، به نزديكترين اورژانس رساند.
او در پاسخ به اين پرسش كه عفونتهاي گوارشي تا چه اندازه، جدي و خطرناك است، ميگويد: «عفونتهاي گوارشي در كشورهاي پيشرفته عموماً جدي و خطرناك به شمار نميآيد؛ هرچند ميتواند براي بچههاي كوچك، افراد خيلي مسن يا دچار ضعف سيستم ايمني، مرگبار باشد. در كشورهاي در حال توسعه كه سطح بهداشت اغلب پايين است و مراقبتهاي بهداشتي در حد كافي نيست، بيماريهاي اسهالي از جمله علل اصلي مرگومير به شمار ميرود.»
دفع مايعات از راه اسهال، سبب كمآبي بدن ميشود. اين عارضه در سالمندان و كودكان كمسن و سال، مشكل جدي ايجاد ميكند. به همين دليل، نوشيدن زياد مايعات سالم و بيخطر در طول دوره بيماري، بسيار حايز اهميت است.
دكتر خسرونيا ميگويد: «معمولاً اغلب اوقات، عفونت گوارشي در عرض چند روز بهبود مييابد و حال بيمار بدون درمان، كاملاً خوب ميشود. در طول بيماري بايد تا حد امكان، آب دفع شده بدن را با نوشيدن آب جايگزين كرد.»
آب و نوشيدنيهاي ديگري كه حاوي سديم، پتاسيم و ساير مواد مغذياند، بهتر از ديگر نوشيدنيها هستند. اگر آب بدن تا حد زيادي از دست رفته باشد، ممكن است براي جايگزيني آن، به تزريق سرم نياز باشد. اگر علت عفونت گوارشي، باكتري باشد، آنتيبيوتيك ميتواند طول دوره بيماري را كوتاه كند. براي مثال، اسهال ناشي از «ايكولاي» ممكن است عوارض جدي و خطرناكي را در پي داشته باشد.
دكتر خسرونيا در مورد راهكارهاي پيشگيري از بيماريهاي گوارشي يادآوري ميكند: «بهداشت و نظافت، عناصر كليدي براي پيشگيري از عفونتهاي گوارشي هستند. شستوشوي مرتب دستها، از موثرترين راههاي خلاصي از شر ميكروبهاست. به علاوه، بايد تمامي نواحي بدن را كه به نوعي با گوشت خام تماس پيدا ميكند، (به خصوص گوشت مرغ و ساير پرندگان) با آب داغ و صابون شست.بايد پيش از خوردن گوشت، اطمينان حاصل شود كه به طور كامل پخته شده است. در سفر به يك كشور خارجي، بايد از مصرف آب شرب محلي و قطعات يخ و خريد از اغذيهفروشيهاي غيربهداشتي خودداري كرد.»
وبا
دكتر رضا سيادت، متخصص بيماريهاي عفوني، در مورد بيماري وبا ميگويد: «وبا نوعي بيماري همهگير است كه توسط باكتري و بيريوكولرا ايجاد ميشود. علائم اين بيماري، اسهال شديد، تهوع، گرفتگي عضلات پا و معده است. در بدترين حالت، بيمار مبتلا با از دست دادن آب و مايعات حياتي بدن، از كار افتادن كليه و شوك شديد، از بين ميرود. بيماري ممكن است به طور ناگهاني، در شديدترين حالت خود بروز كند يا اينكه روندي نسبتاً كند داشته باشد. اما در هر صورت اگر به آن توجهي نشود، ميتواند در فاصله شش ساعت يا كمتر از يك هفته، به مرگ منتهي شود.»
معمولاً اشخاص با مصرف آب يا غذاي آلوده به باكتري وبا، به اين بيماري مبتلا ميشوند. در مواردي كه بيماري شايع شده باشد، مدفوع اشخاص بيمار هم آلودهكننده است. آبهاي باز مانند بركهها، نهرها و استخرها هم ميتوانند بسيار خطرناك باشند؛ در نتيجه، نوشيدن آب يا شنا در آنها ميتواند منجر به بيماري شود.
دكتر سيادت ميگويد: «مصرف سبزي خام در دوره همهگيري بيماري وبا به كلي ممنوع است. سبزيهايي مانند كاهو، سبزي خوردن، كلم و كرفس از جمله مواردي هستند كه مصرف آنها در دوران شيوع وبا منع ميشود. همچنين سبزيهايي كه در اصل ريشهاند، مانند سيبزميني و هويج، حتماً بايد ابتدا كاملاً شسته، پوست گرفته و پخته شوند و بعد به مصرف برسند.
به گفته دكتر سيادت، براي جلوگيري از مبتلا شدن به وبا، بايد از آب جوشيده و تصفيهشده، غذاهاي كاملاً پخته و داغ، ميوه و سبزيهاي شسته و ضدعفونيشده استفاده كرد.
تهيه غذاهاي پروتئيني، به خصوص از نوع دريايي، حتماً بايد با رعايت كامل بهداشت انجام گيرد و گوشت كاملاً پخته شود.
دكتر سيادت ميگويد: «درمان وبا ساده و موفقيتآميز است؛ به اين شرط كه به موقع انجام شود. باكتري بيماريزا با چسبيدن به ديوار روده كوچك، موجب بيماري ميشود و دوران مشخصي را طي ميكند تا به كلي از بدن خارج شود.
از آنجا كه بيمار به سرعت مايعات بدن را از دست ميدهد، بايد بلافاصله و به طور مداوم، با نوشيدن آب و محلولهاي قندي ـ نمكي مانند او.آر.اس همراه با مقداري آبليموي تازه، اين كمبود را جبران كند. محلول او.آر.اس در تمامي جهان، براي مقابله با وبا و اسهال شديد به كار ميرود و مصرف فراوان آن، نجات بيمار را تضمين ميكند. البته در موارد حاد، تامين مايعات بدن از راه تزريق سرم سياهرگي نيز انجام ميشود.»
به گفته دكتر سيادت، داروهاي آنتيبيوتيك همدوره بيماري را كوتاه ميكند،اما به اندازه مصرف فراوان آب و محلولهاي حياتبخش، مفيد نيست.
پيشبيني اينكه خطر همهگيري بيماري وبا تا چه مدت باقي ميماند، بسيار مشكل است و به ميزان رعايت بهداشت فردي و عمومي، اطلاعرساني مناسب و ارائه تجهيزات بيمارستاني، پزشكي و دارويي بستگي دارد.
تب مالت
وحيد آشتياني، كارشناس بهداشت در مورد تبمالت ميگويد: «بيماري تب مالت، يك عفونت باكتريايي است كه از گاو، گوسفند و يا بزهاي آلوده و عفونيشده، به انسان انتقال مييابد. اين بيماري از انسان به انسان مسري نيست و در حيوانات به نام «سقط جنين واگير» مرسوم است و به اسامي ديگري مانند تب مواج، تب ديوانه و تب مديترانه ناميده ميشود. اين بيماري در جاهايي كه گوسفند و بز آلوده زياد است، خطر جدي بهداشت عمومي به شمار ميآيد و بيشتر در فصول تابستان و بهار، يعني زمان زايش و شيردهي دامها ديده ميشود.»
تب مالت در تمامي نقاط كشور پراكنده است ولي وفور آن در مناطق مختلف، يكسان نيست؛ به طوري كه در برخي از نواحي جنوب كشور، از كمترين ميزان و در اصفهان و استان مركزي از بيشترين ميزان شيوع برخوردار است.
آشتياني در مورد راههاي سرايت بيماري به انسان ميگويد: «ميكروب «بروسلا» ميتواند از راههاي زير وارد بدن انسان شود:
1ـ تماس مستقيم با بافتهاي حيواني آلوده، نظير خون
2ـ مصرف شيرخام و فرآوردههاي لبني، خصوصاً پنير تازه، خامه، سرشير و بستني. بهترين راه پيشگيري هم استفاده از لبنيات و بستني پاستوريزه است.»
درمان تب مالت، شامل يك دوره استراحت و مصرف دارو است. معمولاً لازم نيست بيمار از ديگران جدا شود اما تمامي اعضاي خانواده كه از همان محصول لبني آلوده استفاده كردهاند، بايد تحت معاينه و آزمايش قرار گيرند.
تب مالت از جمله بيماريهاي عفوني است كه ممكن است مدتي (حدود چند ماه) طول بكشد و از اينرو، جزء بيماريهاي عفوني مزمن محسوب ميشود. رژيم غذايي بايد طوري تنظيم شود كه نياز به پروتئين، انرژي و ساير مواد مغذي را كه در اين حالت افزايش يافته است، برطرف كند. الگوي معمول در تغذيه بيماران مبتلا به تب مالت با رژيم غذايي مايع شروع و به تدريج به رژيم غذايي نرم و سپس رژيم غذايي معمولي منتهي ميشود.آسانترين راه پيشگيري از بيماري تبمالت، جوشاندن شير به مدت 20 دقيقه و استفاده از دستكش، هنگام تماس با احشام و دامها است.
مسموميتهاي غذايي
در فصل تابستان، آمار مراجعان به مراكز درماني و اورژانس بيمارستاني به دليل ناراحتيهاي گوارشي مانند دلدرد و استفراغ، به دليل مصرف مواد غذايي آلوده و مسموميت غذايي افزايش مييابد.
يكي از مهمترين عوامل بروز مسموميتهاي گوارشي، رعايت نكردن مسائل بهداشتي در زنجيره تهيه مواد غذايي تا مصرف است.
آشتياني ميگويد: «گرماي 20 تا 40 درجه در تابستان، مناسبترين دما براي رشد ميكروبها روي مواد غذايي و در نتيجه فساد آنها است. پس براي جلوگيري از مسموميت، ميتوان از روش نگهداري مواد غذايي در دماي پايين (فريزر و يخچال) استفاده كرد. علاوه بر سرما، از گرما نيز ميتوان براي از بين بردن شرايط ايجاد فساد در مواد غذايي بهره گرفت؛ به اين صورت كه با پختن و جوشاندن مواد غذايي در دماي بالا 70 درجه(مانند جوشاندن غذاهاي كنسروشده و پاستوريزه كردن شير) ميتوان آنها را به شكل سالم مصرف كرد.»
روش مناسب ديگر براي جلوگيري از فساد مواد غذايي و سبزي و ميوه، نمكسودكردن و ترشكردن ميوهها است.
محيط اسيدي و قليايي بالا، از رشد ميكروبها روي مواد غذايي جلوگيري ميكند. به همين دليل توصيه ميشود كه هنگام مصرف برخي از مواد غذايي، از آب ليموترش استفاده شود، زيرا اين ترشي و نيز خوراكيهاي ترش باعث ميشوند كه دستگاه گوارش اسيدي شود و ميكروبها نتوانند در دستگاه گوارش رشد كنند و باعث مسموميت شوند.
در تابستان بايد دقت كرد كه مواد غذايي در معرض هوا قرار نگيرند و حتماً داراي پوشش مناسب باشند؛ حتي درون يخچال هم بايد روي مواد غذايي پوشانده شود تا زود فاسد نشوند يا در معرض آلودگي از طريق حشراتي مانند سوسك و مگس قرار نگيرند.
تاريخ مصرف مواد غذايي نيز بايد مورد توجه قرار گيرد، چون ماندگاري مواد غذايي، رابطه تنگاتنگي با تاريخ مصرف آنها دارد.
دكتر سيادت هم ميگويد: «در تابستان بايد از محصولات پاستوريزه و داراي پروانه ساخت استفاده شود. متاسفانه مواد غذايي عرضه شده به وسيله دورهگردها، نظير آبميوه، آب زرشك و خاكشير، فاقد هرگونه تاييديهاند و عامل مهمي براي ابتلا به مسموميتها در فصل گرما به شمار ميروند. از اينرو، رعايت بهداشت فردي هم در مكانهاي صنفي و محل تهيه و توزيع مواد غذايي و هم در منزل، نقش زيادي در پيشگيري از مسموميتهاي غذايي دارد. به عنوان مثال، بريدگي دست و بروز عفونت، از عمده عوامل انتقال مسموميت غذايي در فصل تابستان است كه با عنوان «مسموميت غذايي استافيلوكوكي» شناخته ميشود. بنابراين استفاده از دستكش براي كارگران اغذيهفروشي الزامي است.»
به گفته دكترسيادت، بهتر است براي رفع تشنگي، اول از آب سالم و گوارا و در مراحل بعدي از آبميوههاي بهداشتي كه تاريخ مصرف مشخصي دارند، استفاده شود.او يادآوري ميكند: «شيوع بيماريهايي از قبيل وبا و حصبه از راه سبزيها و ميوههاي آلودهاي كه به شكل مناسب شسته نميشوند، در فصل تابستان بيشتر است. نخستين توصيه اين است كه ميوه و سبزي كه خريداري ميشود، پيش از قرار دادن در يخچال به خوبي شسته شود تا ميكروبها به داخل يخچال و ساير مواد غذايي وارد نشوند.» متاسفانه هنوز بسياري از مراكز عرضه مواد غذايي در كشور، از استانداردهاي بهداشتي بالايي برخوردار نيستند و كنترل دستفروشان مواد غذايي، از عهده مراقبان بهداشت خارج است. متاسفانه بخش عمدهاي از محصولات غذايي مورد استفاده مردم و مخصوصاً مسافران تابستاني نيز از همين راهها تامين ميشود.
به اين ترتيب، شايد تنها راهحل مشكل در شرايط موجود، اطلاعرساني به مردم و درخواست از خود آنان براي مراقبت و نظارت بيشتر است.
* بيتا مهدوي
مراقبتهاي تابستاني
نكات زير را براي جلوگيري از مسموميت غذايي به خاطر بسپاريد:
ـ دستهاي خود را قبل و بعد از خوردن مواد غذايي به خوبي بشوييد.
ـ يخچال را هفتهاي يكبار تميز كنيد.
ـ مواد غذايي را كه دوره مصرف كوتاه دارند و بيشتر در معرض آلودگياند، مانند غذاهاي گوشتي، تخممرغ، سالاد الويه، انواع كنسروها، شيريني تر و شير، زودتر بخوريد.
ـ تمامي لوازم آشپزخانه را كه با مواد غذايي تماس دارند، به صورت كامل شستوشو دهيد.
ـ به تاريخ مصرف و توليد ، مجوز بهداشت (پروانه بهداشت)، پروانه ساخت و علامت استانداردي كه روي بستهبندي مواد غذايي قيد شده است، توجه كنيد. در غير اين صورت، امكان بروز مسموميت و بيماري وجود دارد.
ـ غذاي آماده غيربهداشتي را به خصوص از دستفروشها و دورهگردها نخريد.
ـ خطر ابتلا به اسهال با روشهاي زير كاهش مييابد:
خوردن غذاهاي گرم و تازه پخته شده، نخوردن سبزيهاي خام و سالاد و ميوههاي پوستنكنده، نوشيدن آب جوشيده يا ضدعفونيشده و اجتناب از مصرف يخ آلوده.
ـ هنگام مسافرت، وسايل و داروهاي موردنياز مصرفي خود را همراه داشته باشيد. همچنين داروهاي ضدتهوع، ضدتب و تشنج براي كودكان، بطري آب آشاميدني و ميان وعدههاي مناسب مانند ميوه، ساندويچ و بيسكويت را همراه ببريد.
ـ براي جلوگيري از كمردرد، حين مسافرت، هرچند ساعت در مكان آزاد و راحت بنشينيد و دقايقي قدم بزنيد. بيماران مبتلا به ديابت در مسافرتهاي طولاني هر دو ساعت توقف كنند و غذاي ميانوعده خود را بخورند. از پيادهروي طولاني و كوهنوردي بدون همراه اجتناب كنيد.
ـ اگر مبتلا به ديابت و وابسته به انسولين هستيد، در موارد هشداردهنده مانند سرگيجه، تپش قلب، لرزش دستها، تعريق، خستگي، رنگپريدگي، ضعف، دشواري تمركز، خوابآلودگي، تاري ديد و احساس گزگز دست، رانندگي را ادامه ندهيد.
- اين روزها موضوع ابتلا به آنفلوآنزاي خوکي بسيار مطرح ميشود. ابتلا به اين نوع آنفلوآنزا، ارتباطي با خوردن موادغذايي يا آشاميدنيهاي خاص در فصل تابستان ندارد. اين بيماري از انسان به انسان منتقل مي شود؛ به همين دليل پزشکان توصيه و تاکيد کرده اند که از دست دادن و روبوسي کردن، به خصوص با کساني که از سفرهاي زيارتي خارج از کشور بازمي گردند، جدا پرهيز کنيد. علائم ابتلا به اين بيماري، دقيقا همان علائم آنفلوآنزاي معمولي است؛ يعني تب، گلودرد، احساس درد در بدن که گاهي با اسهال و استفراغ همراه است. مشخصه ابتلا به آنفلوآنزاي خوکي اين است که علائم آن، به طور ناگهاني در فرد مبتلا بروز مي کند؛ مثلا کسي که نشسته است و کتاب مي خواند، يکباره احساس تب و گلودرد مي کند.
تنها راه پيشگيري از ابتلا به آنفلوآنزاي خوکي، شستن مکرر دست ها با آب و صابون، نداشتن تماس بدني با افراد ديگر و رعايت بهداشت فردي است.
codex24x
page05
codex24x
page05
+ نوشته شده در چهارشنبه بیست و هشتم مرداد ۱۳۸۸ ساعت 18:44 توسط
|