صداهاي مزاحم
آلودگي صوتي يکي از انواع آلودگيهاي زيستمحيطي است که سلامت و بقاي موجودهاي زنده را تهديد ميکند و به مخاطره ميافکند. ميزان عوارض جسمي و روحي اين نوع آلودگي بر انسان بهويژه در محيط شهري به اندازهاي است که براي آن، استانداردهاي فني و بينالمللي تعيين شده است و دولتها و متوليان شهري اصولا به رعايت آنها ملزم هستند.
در شهري نظير تهران ميزان اين آلودگي فراتر از حدمجاز است و طبق بررسيهاي فني پراکنده، برخي نقاط در مرحله بحراني و خطرناک به سر ميبرند. نکته مهمي که اغلب کارشناسان درباره افزايش ميزان آلودگي صوتي شهر تهران به آن اشاره دارند، نداشتن راهبردي جامع در سطوح مختلف مديريتي و فني براي کاهش آن در گذشته و حال حاضر است.
هزينههاي سنگين و جبرانناپذير آلودگي صوتي در حوزههاي اقتصادي، اجتماعي، رفاهي، بهداشتي و درماني در بلندمدت به آسيبي جدي براي شهروندان مبدل ميشود که بايد برايش چارهاي انديشيد. در اين باره پيش از هر کار لازم است هزينههاي يک واحد آلودگي صوتي در محيط شهري تعيين شود تا شايد هشدار و انگيزهاي براي شروع اقدامات عملي و ملموس به منظور مقابله با آن باشد. مطلب زير به موضوع ماهيتشناسي آلودگي صوتي، علل، عوارض، تبعات پر دامنه آن بر سلامت جامعه شهري و ارائه راهکارهاي احتمالي در اين حوزه ميپردازد.
آلودگي صوتي در محيط شهري به اين صورت تعريف ميشود: صدايي ناخواسته با مدت زمان، شدت يا کيفيتي که به انسان آسيب جسمي و روحي وارد ميکند.
اين نوع آلودگي در محيط کارگاهها و شهرکهاي صنعتي بيشتر به گوش ميرسد، اما هر گوشه و کناري از شهرهاي امروزي به دليل عواملي نظير ترافيک، ساخت و ساز، انواع و اقسام صداهاي مکانيکي و الکتريکي، منابع انساني و مواردي از اين دست از اين آسيب در امان نيستند به طوري که سازمان بهداشت جهاني (WHO) آلودگي صوتي را به دليل کثرت منابع (ترافيک، صنعت، محل کار و همجواري) خطري جدي براي سلامت شهروندان معرفي کرده است.
شدت صوت با واحدي به نام «دسيبل» و دربازه صفر تا 130 اندازهگيري ميشود که آستانه شنوايي و کري براي انسان است.
تاثير صدا بر سلامت انسان به عواملي نظير شدت، نوع، نزديکي به منبع، مداومت، وضعيت، موقعيت و البته حساسيت فرد در مقابل آن بستگي دارد و با اين توضيح شدت صوت تنها يکي از پارامترهاي مهم در اندازهگيري و سنجش ميزان آلودگي محسوب ميشود.
قرار گرفتن در معرض صدايي با شدت 85 دسيبل که در حد يک ترافيک سنگين است به گوش انسان صدمه جدي وارد ميکند و قرارگيري بيش از 2 دقيقه در معرض صدايي با شدت 109 دسيبل ممکن است به کري موقت منجر شود.
تاثير آلودگي صوتي بر سلامت گوش انسان غالبا تدريجي است و پيرگوشي و آسيبهاي دستگاه شنوايي همزمان با بالا رفتن سن در محيطهاي شهري از اين نوع آلودگي ناشي ميشود. صحبتهاي معمولي 30 تا 50 دسيبل و ترافيک سبک 30 تا 55 دسيبل شدت صوت ايجاد ميکند و ناگفته نماند هر 10دسيبل افزايش شدت صوت برابر با افزايش 10برابري صدايي است که به گوش انسان ميرسد.
* منابع آلودگي صوتي در شهرها
منابع آلودگي صوتي بسيار متنوع هستند و در شهرها ميتوان آنها را به دو دسته داخلي و خارجي تقسيم کرد. منابع خارجي صداي محيط کار، مکانهاي خاص نظير مجاورت فرودگاهها، صداي بوق خودرو، ضبط يا راديوي وسايل نقليه، ترمز ناگهاني، تصادفها، صداي اگزوزها، اورژانس، آژيرهاي خطر، دزدگير، ساخت و ساز، ماشين آلات صنعتي، خودروهاي باري و امثال آن را شامل ميشود و منابع داخلي آلودگي صوتي بسته به نوع زندگي و رفتارهاي افراد، عواملي همچون صداي تلويزيون، راديو، جاروبرقي، وسايل برقي نظير مخلوطکن و چرخ گوشت و سيستمهاي تهويه را دربرميگيرد.
علاوه بر آن صداهاي ناگهاني و بلند که از منابع انساني ناشي ميشود، نوعي آلودگي صوتي محسوب ميشود که گاهي زيان آن از ساير منابع شهري بيشتر است.
در تهران خودروها منبع اصلي و عمومي آلودگي صوتي هستند که در کنار مسائلي نظير حجم بالاي ترافيک، تردد خودروهاي باري، رعايت نکردن الگوهاي مناسب رانندگي، وجود کارگاههاي صنعتي پراکنده، تردد خودروهاي فرسوده، و موتوسيکلتها، وجود فرودگاه و راهآهن وضعيت را در بيشتر نقاط بحراني ميكند و از حد استانداردهاي جهاني فراتر ميبرد، بهطوري که کارشناسان داخلي معتقدند تهران احتمالاً يکي از آلودهترين شهرهاي دنيا در حوزه آلودگي صوتي محسوب ميشود.
* عوارض و آسيبهاي شنوايي
آلودگي صوتي، قدرت شنوايي را به تدريج و به طور غيرمحسوس کاهش ميدهد، و ابتدا بخشهايي که وظيفه انتقال صداهاي بلند را در گوش به عهده دارند ضعيف ميشوند و از ميان ميروند. قرار گرفتن دائمي در معرض صداهاي بلند، عارضه زنگ زدن، وزوز و سوت کشيدن گوش را به همراه دارد و از دست دادن قدرت شنوايي بر اثر آلودگي صوتي برخلاف عوارض کهولت بر شنوايي انساني قابل درمان نيست و حداقل بازگشت به حال عادي غيرممکن است، چون در اين عارضه سلولهاي حلزوني گوش داخلي تخريب ميشود.
سردرد، خستگي، افزايش فشار خون، تحريکپذيري و زودرنجي، ضعف سيستم ايمني بدن، سوء هاضمه و مشکلات گوارشي، آسيبپذيري در مقابل بيماريهاي ويروسي و عفوني از ديگر عوارض آلودگي صوتي هستند که در شهرهاي شلوغ و صنعتي با شدت و ضعف نسبي رخ ميدهند. کاهش قدرت يادگيري در کودکان، سقط جنين، کاهش وزن نوزاد در بدو تولد، عصبانيتهاي مقطعي، اختلال در مکالمه، بيخوابي، تشديد يا ايجاد بيماريهاي رواني، کاهش بازده فکري و جسمي، رنگ پريدگي، کاهش درجه حرارت بدن، استرس، بيماريهاي قلبي و عصبي، ام.اس و افسردگي نيز بيماريهايي هستند که نقش آلودگي صوتي در بروز آنها اثبات شده است.
* آلوده نشويد!
مقابله با آلودگي صوتي و کاهش عوارض آن در محيطهاي شهري پيش از هر اقدامي نيازمند توجه جدي و ايجاد انگيزههاي عملي است. متوليان شهري بايد با آسيبهاي اين نوع آلودگي زيست محيطي و هزينههاي سنگين و اجتنابناپذير آن آشنا شوند و ضرورت مقابله با آن را بپذيرند. رفع آلودگيهاي صوتي هزينهاي گزاف دارد و بيشتر با مشکلات حقوقي، فرهنگي، فني، اجتماعي و حتي سياسي همراه است که مانع عزم همگاني و برنامهريزي جامع و منسجم براي آن ميشود. در کشور ما تا به حال چندين بار استانداردهاي آلودگي صوتي تعريف شده و جنبه قانوني و حقوقي نيز يافته است، اما عملي نميشود.
در اين باره به نظر ميرسد معضل آلودگي صوتي در ميان انبوه مشکلات و نارساييهاي شهري و اجتماعي که در کانون تبليغات رسانهاي قرار دارند، پنهان شده است.
رفع آلودگي صوتي امروزه يکي از اولويتهاي اصلي مديريت مدرن شهري محسوب ميشود و تمجيد استانداردهاي الزامآور قانوني و حقوقي براي آن در سطوح منطقهاي، ملي و بينالمللي رواج بسيار دارد.
براي مثال، استانداردهاي اتحاديه اروپايي تهيه نقشههاي صوتي را براي مناطق و کاربريهاي مختلف شهري و صنعتي کشورهاي عضو الزامي ميکند و بالطبع اين نقشهها فقط براي موجود بودن تهيه و تدوين نميشوند.
نقشههاي صوتي گام اول هستند و تعيين ميکنند چه مقدار آلودگي صوتي داريم و قرار است از کجا به کجا برسيم تا راهکارهاي مقابله با آن شکل بگيرد. ضعفهاي اطلاعاتي در جوامع شهري ما در اين باره به اندازهاي جدي است که کارشناسان تنها حدس ميزنند آلودگي صوتي در مناطق مسکوني، تجاري، صنعتي، مسکوني صنعتي و مسکوني تجاري تهران بيش از استانداردهاي فني و بينالمللي باشد.
کثرت منابع توليد آلودگي صوتي در شهرها راهکارهاي متعددي براي مقابله پيش رو ميگذارد که هر کدام بخشي از آلودگيها را از ميان ميبرند و تنها اجراي آنها در برنامهاي جامع و هماهنگ نتيجه مطلوب را حاصل ميکند.
برخي از اين راهکارها مقطعي و مستقيم هستند و برخي ديگر به برنامههاي بلندمدت يا غيرمستقيم نظير نظارت، کنترل، هدايت و فرهنگسازي نياز دارند.
رضا عليزاده، کارشناس ارشد مديريت امور شهري براساس تحقيقي که در اين باره انجام داده است مهمترين روشهاي مقابله با آلودگي صوتي شهرها را در دو دسته شرح ميدهد: يک دسته روشهاي کاهش آلودگي است که به جلوگيري از انتشار يا دريافت آلودگيهاي موجود و اجتنابناپذير اشاره دارد. ايجاد ديوارههاي صوتي در بزرگراهها و معابر، عايقبندي ديوار واحدهاي مسکوني و صنعتي، استفاده از مواد جاذب صوت در سازههاي شهري و پنجرهها و درهاي منازل، استفاده از شيشههاي دوجداره در معماري ساختمانها، رعايت فاصله قانوني مکانهاي مسکوني از منابع توليد آلودگي صوتي ميكاهد.
تحقيقات نشان ميدهد نصب عايقهاي صوتي در بزرگراهها يا ايجاد فضاي سبز حجيم در حاشيه معابر يا منازل حداقل 10 دسيبل از ميزان آلودگيهاي صوتي ميکاهد. ايجاد تپههاي کوچک سبز در حاشيه بزرگراههاي پرتردد نيز روشي موثر و مطلوب است.
وي دسته ديگر روشها را ناظر بر پيشگيري از ايجاد آلودگي صوتي معرفي ميکند و درباره آنها ميافزايد: توليد وسايل نقليه استاندارد و کمصدا، اعمال محدوديت در تردد خودروها و موتوسيکلتها، اجباري شدن معاينه فني وسايل تردد و رعايت استانداردهاي فني در اين حوزه، محدوديت سرعت، استفاده از روکشهاي ويژه براي آسفالت خيابانها و اتوبانها و همچنين تايرهاي کمصدا براي خودروها، ممنوعيت بوق زدن و اصلاح فرهنگ ترافيکي و نظارت بر تردد خودروهاي باري در پيشگيري از ايجاد آلودگي صوتي در شهرها موثرند.
ناگفته پيداست اين روشها نيز مانند شيوههاي قبلي اقدامات گستردهاي را شامل ميشود که به بسترسازي مناسب در حوزههاي فرهنگي، قانوني، حقوقي، قضايي و فني نياز دارد.
در شهري نظير تهران ميزان اين آلودگي فراتر از حدمجاز است و طبق بررسيهاي فني پراکنده، برخي نقاط در مرحله بحراني و خطرناک به سر ميبرند. نکته مهمي که اغلب کارشناسان درباره افزايش ميزان آلودگي صوتي شهر تهران به آن اشاره دارند، نداشتن راهبردي جامع در سطوح مختلف مديريتي و فني براي کاهش آن در گذشته و حال حاضر است.
هزينههاي سنگين و جبرانناپذير آلودگي صوتي در حوزههاي اقتصادي، اجتماعي، رفاهي، بهداشتي و درماني در بلندمدت به آسيبي جدي براي شهروندان مبدل ميشود که بايد برايش چارهاي انديشيد. در اين باره پيش از هر کار لازم است هزينههاي يک واحد آلودگي صوتي در محيط شهري تعيين شود تا شايد هشدار و انگيزهاي براي شروع اقدامات عملي و ملموس به منظور مقابله با آن باشد. مطلب زير به موضوع ماهيتشناسي آلودگي صوتي، علل، عوارض، تبعات پر دامنه آن بر سلامت جامعه شهري و ارائه راهکارهاي احتمالي در اين حوزه ميپردازد.
آلودگي صوتي در محيط شهري به اين صورت تعريف ميشود: صدايي ناخواسته با مدت زمان، شدت يا کيفيتي که به انسان آسيب جسمي و روحي وارد ميکند.
اين نوع آلودگي در محيط کارگاهها و شهرکهاي صنعتي بيشتر به گوش ميرسد، اما هر گوشه و کناري از شهرهاي امروزي به دليل عواملي نظير ترافيک، ساخت و ساز، انواع و اقسام صداهاي مکانيکي و الکتريکي، منابع انساني و مواردي از اين دست از اين آسيب در امان نيستند به طوري که سازمان بهداشت جهاني (WHO) آلودگي صوتي را به دليل کثرت منابع (ترافيک، صنعت، محل کار و همجواري) خطري جدي براي سلامت شهروندان معرفي کرده است.
شدت صوت با واحدي به نام «دسيبل» و دربازه صفر تا 130 اندازهگيري ميشود که آستانه شنوايي و کري براي انسان است.
تاثير صدا بر سلامت انسان به عواملي نظير شدت، نوع، نزديکي به منبع، مداومت، وضعيت، موقعيت و البته حساسيت فرد در مقابل آن بستگي دارد و با اين توضيح شدت صوت تنها يکي از پارامترهاي مهم در اندازهگيري و سنجش ميزان آلودگي محسوب ميشود.
قرار گرفتن در معرض صدايي با شدت 85 دسيبل که در حد يک ترافيک سنگين است به گوش انسان صدمه جدي وارد ميکند و قرارگيري بيش از 2 دقيقه در معرض صدايي با شدت 109 دسيبل ممکن است به کري موقت منجر شود.
تاثير آلودگي صوتي بر سلامت گوش انسان غالبا تدريجي است و پيرگوشي و آسيبهاي دستگاه شنوايي همزمان با بالا رفتن سن در محيطهاي شهري از اين نوع آلودگي ناشي ميشود. صحبتهاي معمولي 30 تا 50 دسيبل و ترافيک سبک 30 تا 55 دسيبل شدت صوت ايجاد ميکند و ناگفته نماند هر 10دسيبل افزايش شدت صوت برابر با افزايش 10برابري صدايي است که به گوش انسان ميرسد.
* منابع آلودگي صوتي در شهرها
منابع آلودگي صوتي بسيار متنوع هستند و در شهرها ميتوان آنها را به دو دسته داخلي و خارجي تقسيم کرد. منابع خارجي صداي محيط کار، مکانهاي خاص نظير مجاورت فرودگاهها، صداي بوق خودرو، ضبط يا راديوي وسايل نقليه، ترمز ناگهاني، تصادفها، صداي اگزوزها، اورژانس، آژيرهاي خطر، دزدگير، ساخت و ساز، ماشين آلات صنعتي، خودروهاي باري و امثال آن را شامل ميشود و منابع داخلي آلودگي صوتي بسته به نوع زندگي و رفتارهاي افراد، عواملي همچون صداي تلويزيون، راديو، جاروبرقي، وسايل برقي نظير مخلوطکن و چرخ گوشت و سيستمهاي تهويه را دربرميگيرد.
علاوه بر آن صداهاي ناگهاني و بلند که از منابع انساني ناشي ميشود، نوعي آلودگي صوتي محسوب ميشود که گاهي زيان آن از ساير منابع شهري بيشتر است.
در تهران خودروها منبع اصلي و عمومي آلودگي صوتي هستند که در کنار مسائلي نظير حجم بالاي ترافيک، تردد خودروهاي باري، رعايت نکردن الگوهاي مناسب رانندگي، وجود کارگاههاي صنعتي پراکنده، تردد خودروهاي فرسوده، و موتوسيکلتها، وجود فرودگاه و راهآهن وضعيت را در بيشتر نقاط بحراني ميكند و از حد استانداردهاي جهاني فراتر ميبرد، بهطوري که کارشناسان داخلي معتقدند تهران احتمالاً يکي از آلودهترين شهرهاي دنيا در حوزه آلودگي صوتي محسوب ميشود.
* عوارض و آسيبهاي شنوايي
آلودگي صوتي، قدرت شنوايي را به تدريج و به طور غيرمحسوس کاهش ميدهد، و ابتدا بخشهايي که وظيفه انتقال صداهاي بلند را در گوش به عهده دارند ضعيف ميشوند و از ميان ميروند. قرار گرفتن دائمي در معرض صداهاي بلند، عارضه زنگ زدن، وزوز و سوت کشيدن گوش را به همراه دارد و از دست دادن قدرت شنوايي بر اثر آلودگي صوتي برخلاف عوارض کهولت بر شنوايي انساني قابل درمان نيست و حداقل بازگشت به حال عادي غيرممکن است، چون در اين عارضه سلولهاي حلزوني گوش داخلي تخريب ميشود.
سردرد، خستگي، افزايش فشار خون، تحريکپذيري و زودرنجي، ضعف سيستم ايمني بدن، سوء هاضمه و مشکلات گوارشي، آسيبپذيري در مقابل بيماريهاي ويروسي و عفوني از ديگر عوارض آلودگي صوتي هستند که در شهرهاي شلوغ و صنعتي با شدت و ضعف نسبي رخ ميدهند. کاهش قدرت يادگيري در کودکان، سقط جنين، کاهش وزن نوزاد در بدو تولد، عصبانيتهاي مقطعي، اختلال در مکالمه، بيخوابي، تشديد يا ايجاد بيماريهاي رواني، کاهش بازده فکري و جسمي، رنگ پريدگي، کاهش درجه حرارت بدن، استرس، بيماريهاي قلبي و عصبي، ام.اس و افسردگي نيز بيماريهايي هستند که نقش آلودگي صوتي در بروز آنها اثبات شده است.
* آلوده نشويد!
مقابله با آلودگي صوتي و کاهش عوارض آن در محيطهاي شهري پيش از هر اقدامي نيازمند توجه جدي و ايجاد انگيزههاي عملي است. متوليان شهري بايد با آسيبهاي اين نوع آلودگي زيست محيطي و هزينههاي سنگين و اجتنابناپذير آن آشنا شوند و ضرورت مقابله با آن را بپذيرند. رفع آلودگيهاي صوتي هزينهاي گزاف دارد و بيشتر با مشکلات حقوقي، فرهنگي، فني، اجتماعي و حتي سياسي همراه است که مانع عزم همگاني و برنامهريزي جامع و منسجم براي آن ميشود. در کشور ما تا به حال چندين بار استانداردهاي آلودگي صوتي تعريف شده و جنبه قانوني و حقوقي نيز يافته است، اما عملي نميشود.
در اين باره به نظر ميرسد معضل آلودگي صوتي در ميان انبوه مشکلات و نارساييهاي شهري و اجتماعي که در کانون تبليغات رسانهاي قرار دارند، پنهان شده است.
رفع آلودگي صوتي امروزه يکي از اولويتهاي اصلي مديريت مدرن شهري محسوب ميشود و تمجيد استانداردهاي الزامآور قانوني و حقوقي براي آن در سطوح منطقهاي، ملي و بينالمللي رواج بسيار دارد.
براي مثال، استانداردهاي اتحاديه اروپايي تهيه نقشههاي صوتي را براي مناطق و کاربريهاي مختلف شهري و صنعتي کشورهاي عضو الزامي ميکند و بالطبع اين نقشهها فقط براي موجود بودن تهيه و تدوين نميشوند.
نقشههاي صوتي گام اول هستند و تعيين ميکنند چه مقدار آلودگي صوتي داريم و قرار است از کجا به کجا برسيم تا راهکارهاي مقابله با آن شکل بگيرد. ضعفهاي اطلاعاتي در جوامع شهري ما در اين باره به اندازهاي جدي است که کارشناسان تنها حدس ميزنند آلودگي صوتي در مناطق مسکوني، تجاري، صنعتي، مسکوني صنعتي و مسکوني تجاري تهران بيش از استانداردهاي فني و بينالمللي باشد.
کثرت منابع توليد آلودگي صوتي در شهرها راهکارهاي متعددي براي مقابله پيش رو ميگذارد که هر کدام بخشي از آلودگيها را از ميان ميبرند و تنها اجراي آنها در برنامهاي جامع و هماهنگ نتيجه مطلوب را حاصل ميکند.
برخي از اين راهکارها مقطعي و مستقيم هستند و برخي ديگر به برنامههاي بلندمدت يا غيرمستقيم نظير نظارت، کنترل، هدايت و فرهنگسازي نياز دارند.
رضا عليزاده، کارشناس ارشد مديريت امور شهري براساس تحقيقي که در اين باره انجام داده است مهمترين روشهاي مقابله با آلودگي صوتي شهرها را در دو دسته شرح ميدهد: يک دسته روشهاي کاهش آلودگي است که به جلوگيري از انتشار يا دريافت آلودگيهاي موجود و اجتنابناپذير اشاره دارد. ايجاد ديوارههاي صوتي در بزرگراهها و معابر، عايقبندي ديوار واحدهاي مسکوني و صنعتي، استفاده از مواد جاذب صوت در سازههاي شهري و پنجرهها و درهاي منازل، استفاده از شيشههاي دوجداره در معماري ساختمانها، رعايت فاصله قانوني مکانهاي مسکوني از منابع توليد آلودگي صوتي ميكاهد.
تحقيقات نشان ميدهد نصب عايقهاي صوتي در بزرگراهها يا ايجاد فضاي سبز حجيم در حاشيه معابر يا منازل حداقل 10 دسيبل از ميزان آلودگيهاي صوتي ميکاهد. ايجاد تپههاي کوچک سبز در حاشيه بزرگراههاي پرتردد نيز روشي موثر و مطلوب است.
وي دسته ديگر روشها را ناظر بر پيشگيري از ايجاد آلودگي صوتي معرفي ميکند و درباره آنها ميافزايد: توليد وسايل نقليه استاندارد و کمصدا، اعمال محدوديت در تردد خودروها و موتوسيکلتها، اجباري شدن معاينه فني وسايل تردد و رعايت استانداردهاي فني در اين حوزه، محدوديت سرعت، استفاده از روکشهاي ويژه براي آسفالت خيابانها و اتوبانها و همچنين تايرهاي کمصدا براي خودروها، ممنوعيت بوق زدن و اصلاح فرهنگ ترافيکي و نظارت بر تردد خودروهاي باري در پيشگيري از ايجاد آلودگي صوتي در شهرها موثرند.
ناگفته پيداست اين روشها نيز مانند شيوههاي قبلي اقدامات گستردهاي را شامل ميشود که به بسترسازي مناسب در حوزههاي فرهنگي، قانوني، حقوقي، قضايي و فني نياز دارد.
+ نوشته شده در شنبه هفدهم مرداد ۱۳۸۸ ساعت 13:15 توسط
|