تا 10 سال پيش تفكر متداول و غالب اين بود كه ظرفيت و استعداد مغز انسان از زمان تولد تا هنگام مرگ ثابت مي‌ماند و قابل افزايش نيست؛ ولي محققاني كه در مورد افراد با بهره هوشي (IQ) بالا مطالعه مي‌كنند، هوش ژنتيك را به عنوان استاندارد علمي درنظر دارند. با پيشرفت اسكن‌هاي مغزي و افزايش توانايي اسكن مغزي حتي تا يك سلول منفرد، بايد اعتراف كنيم كه ما نه فقط مي‌توانيم باهوش‌تر و از نظر مغزي متعادل‌تر شويم، بلكه اين روند مي‌تواند در تمامي طول عمر ادامه داشته باشد. هنگامي كه اين يافته‌هاي جديد را در مقياس وسيع‌تر به هم ربط مي‌دهيم، مي‌بينيم كه ما هر قدر باهوش‌تر شويم، خوشبخت‌تر خواهيم شد.

يكي از اصول انعطاف‌پذيري اين است كه نرون‌ها يا سلول‌هاي مغزي به سمت نقاط و مراكزي كه فعاليت بالايي دارند، جذب مي‌شوند، زماني كه ياد مي‌گيريد تعادل خود را هنگام دوچرخه‌سواري حفظ كنيد، سلول‌هاي مربوطه به اين كار در نقطه‌اي متمركز مي‌شوند و بر اثر آزمون و خطا، نرون‌هاي كافي تجمع يافته و به صورت بسته‌اي درمي‌آيند تا شما به سطح بالايي از تعادل دست يابيد و بالاخره ماهيچه‌ها ارتباط خود را با نرون‌ها برقرار مي‌كنند و شما قادر به دوچرخه‌سواري مي‌شويد. به نظر مي‌رسد كه اين نرون‌ها سال‌هاي سال در همانجا باقي مي‌مانند و شما توانايي دوچرخه‌سواري را براي هميشه حفظ مي‌كنيد.

حال بايد ديد كه بسته‌هاي نرون‌هاي احساسي چگونه گسترش مي‌يابند كه حالتي از تأثير منفي مانند افسردگي و نگراني را ايجاد مي‌كنند. اين عقده‌ها و پيچيدگي‌ها را مي‌توان با بسته‌هاي شبكه عصبي «لذت و شادي» كه براي زندگي فرد كمتر نابودكننده است و فرد را براي تغيير تقويت مي‌كنند، جايگزين كرد. شما مي‌توانيد مغز خود را پرورش دهيد تا احساس شادي كنيد و از استرس و نگراني رها شويد.

اولين قدم براي بازسازي مغز در عكس‌العمل‌هاي احساسي و هيجاني و همچنين هوش ذهني، بي‌ثبات‌كردن دسته‌هاي عصبي محدودكننده است. شايد حتي لازم باشد كه پيوستگي آنها به طور كامل شكسته شود. به جاي اينكه فكر كنيد چگونه يك مسأله رياضي را به يك روش حل كنيد، به راه‌هاي ديگر آن بينديشيد. اگر نمي‌توانيد از طوفان استرس رها شويد، خود را ملزم كنيد تا كاري را كه مي‌خواهيد، انجام دهيد. ولي ابتدا بايد روند فكركردن را متوقف كنيد. چگونه مي‌توان چنين كاري انجام داد؟ يكي از متداول‌ترين راه‌ها تغيير الگوي تنفس است. مغز و همچنين تمامي بدن، به الگوي تنفسي شما پاسخ مي‌دهند، براي مثال تصور كنيد كه اگر 22 بار در دقيقه نفس بكشيد (تنفس خرگوشي) مغز شما فكر مي‌كند كه شما در خطر هستيد و تبعاً در اين حالت به صورت طوفان نگراني، عكس‌العمل نشان خواهد داد. در چنين شرايطي شما قادر نخواهيد بود كه به روشني فكر كنيد و تمرينات مغزي انجام دهيد؛ زيرا سيستم بدن شما در حالت نجات از خطر و مرگ قرار گرفته است و به جاي فكركردن از طريق راه‌حل‌هاي منطقي به دنبال پاسخ‌هاي سريع مي‌گردد. سعي كنيد 14 ـ 12 بار در دقيقه نفس بكشيد و حالت عادي‌تري براي فرآيند مغزي خود ايجاد كنيد. راه‌هاي ديگري نيز براي توقف الگوهاي فكري وجود دارد كه از جمله مي‌توان به مسافرت رفتن، ورزش‌كردن و غيره اشاره كرد.

يكي از متداول‌ترين راه‌ها تغيير الگوي تنفس است. مغز و همچنين تمامي بدن، به الگوي تنفسي شما پاسخ مي‌دهند.

قدم دوم براي تغيير مغز و دستيابي به راه‌حل‌هاي احساسي بهتر اين است كه همزمان با بي‌ٍثبات‌كردن و شكستن الگوي مغزي نگراني، الگويي را كه خود مي‌خواهيد، جايگزين آن كنيد. همانگونه كه جدول ضرب و دوچرخه‌سواري را با تمرين و تكرار مي‌آموزيد، مي‌توانيد الگويي را كه دوست داريد، بيابيد. نشان داده شده است كه گوش‌كردن به يك آواي خوش مانند صداي دريا مي‌تواند معجزه كند. برخي از مردم به سرودهاي پرمعنا با جملات حقيقي و مثبت گوش مي‌دهند و بيت مشهوري از آن را با خود زمزمه مي‌كنند و همين كار آنها را در حالتي كه دوست دارند قرار مي‌دهد.

پس به خاطر داشته باشيد كه شما بايد ‌آنچه را كه مي‌خواهيد تمرين و با تمرين و تكرار آن را در خود ايجاد كنيد، وگرنه طوفان‌هاي نابودكننده مغز بازخواهند گشت. هر چه بيشتر بتوانيد مغز خود را براي آنچه دلخواه شماست تمرين و آموزش دهيد، بهتر خواهيد توانست آنچه را مي‌خواهيد انجام دهيد.

يكي از راه‌هايي كه مي‌تواند موجب جهش شما در زمينه كسب مهارت‌هاي انعطاف‌پذيري مغزي شود، اين است كه توانايي‌هاي خود را جشن بگيريد. همانگونه كه در توصيف رفتاري گفته شده است، مغز عاشق تحسين است. وقتي موفق به انجام كاري مي‌شويد، براي خود يك ميهماني كوچك ترتيب دهيد. به خودتان جايزه بدهيد و به خود بنازيد. شايد به نظر خودتان خارق‌العاده نباشيد، ولي مطالعات روانشناسي نشان داده است كه مغز انسان توانايي‌هاي شگفت‌انگيزي در انجام اعمال گوناگون دارد؛ فقط كافي است به خود فرصت دهيد. ممكن است تصور اين مطلب براي شما دشوار باشد، ولي مطمئن باشيد شما اين قدرت را داريد در هر لحظه‌اي كه بخواهيد، زندگي خود را تغيير دهيد.

تبيان

codex38x

page26